Search This Blog

Thursday, December 29, 2016

Nova yaro venas

Dum longa tempo me ne laboras pri Ido. Co esis mea unesma yaro retretinta de laborado, bonega e felica tempo, e komence me multe laboregis pri nia komuna linguo; ma la yaro esus fine venenagita da la hororiganta ed shaminda elekto en mea lando. Depos l'elekto di ta oranjea monstro (la nomo di qua me nultempe skribos o laute parolos) me sentas nur shamo, furio, timego. Mea samlandani evidente rezolvis kurar joyoze vers ruino.

Pro quo tala monstri esas sempre bufoni? Pro quo tala stupida sharlatani venas sempre kom mokinda jokaji, til ke li duktas lia dupi a destrukto? Semblas ke la plu-multo dil homaro de tempo a tempo decidas, ke sekureso, progreso, paco esas advera malaji, ke la maxim bona ero esas ta dum qua la homaro lojis en kaverni. Me opinionas, sempre opinionis, ke homi esas dementa simii havanta nur kurta e fuganta instanti di racionaleso.

Fakti ne plus importas por mea samlandani. La plu multi savas nulo pri stranjera landi. La plu-multo savas nulo pri historio (ma la Historio-kanalo per televiziono sempre montras kom historio sencesa programi pri Atlantis, anciena militi nukleala, NIFO-i, falsa historii pri la sfinxo e la piramidi, e plusa tala sensencaji; por komprenar quale ta idei kreskigas rasismo, vizitez la blogo di Jason Colavito en l'Angla linguo). La plu-multo nultempe experiencis milito, revoluciono, o profunda povreso, ma li deziregas renversar nia societo pro konfuza e nedefinita "anxio", quankam advere li anxias pro ke Facebook e la televiziono instruktas, ke li devez anxiar. Pro la propagado di pseudo-novaji e 'realeso' televiziono-programi, li mem ne savas pri lia propra socio!

E do, per l'aceptado di sensencaji; per l'antiqua elekto-sistemo projetita dal fonderi di nia lando por protektar kontre demagogi ed influo di landi stranjera ed enemikal (ma sistemo olquan la plu multa stati ne plus permisas); per l'influo di lando stranjera ed enemikal; e per la perfidajo di partisani qui trahizis nia lando por nuna povo, oranjea freneziiko e lua helpanti rasista e richa gaye spolios nia mondumo e plunjigos ni omna aden kaoso.

Dum e depos l'elekto nauzeigiva me itere studias la Latina linguo, linguo di altra imperio qua krulis pro la stupideso di dementuli qui deziregis nur povo e pekunio. Ol tro similesas nia nuna stando!

Ma me pensas pri l'Idisti, ti qui jentile e paceme laboras por kompreno e konkordo inter landi. Sendubite fola ideo: ma sen ta ideo esas nula progreso. Malgre mea timo e grandega shamo por mea lando, me ankore deziras tala progreso. Ka tala progreso duros? La nova yaro forsan afirmos o negos ta espero. Kompreneble ol esos bona tempo por la filozofio di Epikouros.

Me hezitis skribar nova blogajo. Idisti ne ofte parolas pri politiko; ma quale evitar ta temo? E me hezitas dezirar ad irgu 'felica novyaro,' pro ke me ne previdas irga posibleso di lo. Ma me deziras a samideani tam felica e sekura novyaro kam posible!

[Danko a Gilles-Philippe Morin por korektiguri.]

Monday, July 18, 2016

Pri desespero

Me esas tre trista pro la atako en Nice, Francia; anke la (faliita) stato-stroko en Turkia tristigas me. Al omna viktimi en amba landi me sendas mea simpatio. Me deziras, ke omni vivez maxim sekure posible en nia nesekura universo.

Dum tala tempi, on sentas su desesperar pro la agadi abomininda di ula homi. Multa homi nuntempe dicas ke la mondumo krulas, ke la Civilizuro Ocidental falios, ke omno finesos. On tre facile povus kredar, ke la mondumo esas nun plu mizeroza kam antee.

Lo sequanta esas nur probo luktar desespero. Me ne intencas minvalorigar la sufrado od yusta iraco di irgu.

Me subite pensis, kad esas la nuna tempo advere plu mala kam altra tempi? Me lektas multe pri historio e savas tro bone, ke nula tempo esas perfekte bona. Mem la Athena-ani di anciena Grekia, qui fondis nia civilizuro e donis a ni arto, cienco, filozofio, demokratio, anke mortigis Sokrates, vinkis multa urbi e mortigis lia omna viri e vendis kom sklavi lia omna mulieri e pueri.

Eventi tre hororinda eventas preske omnamonati tra omna epoki. Kad nia tempo esas plu mala? Kad nia civilizuro divenas plu terorinda? Me decidis explorar la tempi dum simila eventi. Me exploris la dati di pasinta stato-stroki en Turkia (rara ma ne tro rara evento). Esis tri ante nun: 27 mayo 1960, 12 marto 1971, e 12 septembro 1980. Quo pluse eventis dum ta tempi?

Dum mayo 1960 me trovas lo sequanta (inter altri):
  • 1 mayo: Usana spiono-aviono, la U-2, faliigas en Soviet-Uniono. To incitas malega relati inter Usa e Soviet-Uniono. 
  • 8 mayo: Kuba e Soviet-Uniono rikomencas relati diplomacal; pro to Usa ruptas relati diplomacal kun Kuba, ne ri-establisita til ica yaro. 
  • 12 mayo: Batelo kulbutas en la rivero Krishna en India; adminime 60 homi dronesis. 
  • 15 mayo: Dum ke la Usana Prezidanto Eisenhower esas en Paris por konfero kun stat-chefi, Usana Sekretario por Defenso komandas probo dil sistemo pri milito-prepareso. Ta komando miskomprenesas, e tra la mondo la Usana armeo preparas su kontre vera atako. 
  • 16 mayo: La konfero inter stato-chefi falias pro ke Kruschev di Soviet-Uniono denuncas Usa pro la spiono-aviono ed ekiras. 
  • 17 mayo: Radio Swan, a qua la Usana CIA sekrete furnisas la kapitalo, komencas propagadar a Kuba kontre Komunismo. 
  •  19 mayo: Plu kam 17 000 homi protestas kontre armi nukleal en New York. 
  • 22 mayo: En Chile eventas la maxim granda ter-ocilo dil XXma Yarcento; 1,655 homi quik mortigesas, e dum sequanta ter-tremi plusa 4 000 mortigesas. Du milioni perdas lia domi. 
  • 23 mayo: ‘Tsunami’ (ondego) efektigita dal ter-tremo frapas Hilo, Hawaii, mortigas 61 homi e nocas 282. 
  • 24 mayo: La ‘tsunami’ frapas Japonia, mortigas 119 homi e destruktas 2 800 domi. Anke eruptas la volcano Cordón Caulle en Chile. 
  • 25 mayo: Quar plusa ter-ocili en Chile mortigas plusa 5 000 homi. 
  • 27 mayo: Stato-stroko en Turkia dal armeo. 
 Dum marto 1971:
  • 1 marto: Bombo explozas en Washington D.C. Usa; la revoltanta grupo ‘Weather Underground’ dicas, ke ol responsas. Anke la Prezidanto di Pakistan, Agha Muhammad Yahya Khan, incitas protesti en Estala Pakistan per ajornar la Kunveno Nacional. 
  • 5 marto: L’armeo di Pakistan okupas Estala Pakistan. 
  • 12 marto: Stato-stroko en Turkia. 
  • 18 marto: Ter-krulo en Chungar, Peru, mortigas 200 homi. 
  • 23 marto: Generalo Alejandro Lanusse sizas Argentina per stato-stroko. 
  • 25 marto: L’armeo di Pakistan komencas Operaco Sercho-Lumo pos vakuigita elekto. La Prezidanto Yahya Khan dicabis, ‘Mortigez tri milion Bangladeshani e ti restanta submisos su.’ Dum la sequanta monati preske tri milion Bangladeshi mortigesos e plu kam dek milion homi fugos ad India. 
Dum septembro 1980:
  • 12 septembro: Stato-stroko en Turkia. 
  • 17 septembro: Antea Prezidanto di Nicaragua, Anastasio Somoza Debayle, asasinesas en Asunción, Paraguay. 
  • 22 septembro: L’armeo di Irak atakas Iran e komencas la Iran-Irak Milito. Anke sedicii da yuni en Tallinn, Estonia, esas represita violentoze. 
  • 26 septembro: En Munich, Germania, che Oktoberfest, teroristi atakas per bombo, mortigas 13 e nocas 211; la maxim violentoz atako en Germania pos la Duesma Mondo-Milito. 
(segun Wikipedia)
Quon on saveskas per ca exploro? Kad la pasinta semano montras ke la mondumo nun standas plu male? Fortunoze, no. Ni saveskas, desfortunoze, ke malaji hororinda sempre eventis, sempre eventas, e sempre eventos omnadie.

To quo ya chanjis esas, ke dum tempi pasinta tala novaji ne disseminesis tante rapide e tante sencese kam nuntempe. Nuntempe, pro 24/7 televiziono ed inter-reto, novajo pri malaji esas sencesa, e sencese prizentita plu e plu sensacionale por atraktar spektanti. Psikologiisti trovas, ke ti qui multe spektas mala novaji ofte opinionas, ke la mondo standas sempre plu male, ke li havas nula povo, ke nulo importas. Tala kredaji mem tordas lia politiko. Nun (adminime en Usa), ni havas multa homi qui kredas, ke societo balde falios, ke la guvernerio esas tote maligna, ke nur pafilo e furio helpos li transvivar.

Ma plubonigo ya eventas. Multa exploradi klare montras, ke nuntempe esas en la mondo min multa milito, min multa povreso, min multa prejudiko kam ultempe antee. Kad esas ankore multa milito, multa povreso, multa prejudiko? Certe yes. Ma homi kombatas e diminutas ta malaji. Memorez: nur 70 yari ante nun preske 85 milion homi mortigis dum la kelka yari dil Duesma Mondo-Milito. Ta hororo nedicebla rekte incitis la fondo di la Unionita Nacioni e di la Europana Uniono, e mult altra pakti ed organizuri, por evitar simila milito. Kad oli solvas omna problemi? No. Homi restas homi. Ma lente, lente, ni ya plubonigas ni.

Lektar historio ofte desesperigas on, pro ke homi semblas quaza bestii sovaja, semblas nultempe lernar. Ma lektar historio anke kurajigas on: malgre hororinda malaji tra historio, la homaro ankore existas, ankore vivas, ankore konstruktas, kultivas la tero, facas belaji, amas l’una l’altra. La homaro duras laborar por plu sekura, plu egala, plu richa mondumo.

Forsan ni sucesos, forsan ni falios. Ni permisez ni esperar. Ni duros kombatar odio, prejudiko, furio, neyusteso, povreso, hungrego, e ti qui joyas pri e profitas per destrukto e desespero.

A la viktimi e lia familii ed amiki en Nice, en Istanbul, en Belgia, en Baghdad, en Paris, en Siria, en Ankara, en Yemen, en Irak, en Dhaka, en Baton Rouge, en omna landi, mea kordio ploras kun vi.

Wednesday, July 13, 2016

Nova poemo-videi

Kara lekteri,

Me ofras du nova poemo-videi che mea YouTube-kanalo: La Dansado di la folii da Henry Devannes, ek la Antologio dil Idolinguo, e La Regardato, poemo originala da me. Me pregas, komentez se vu juas oli!

Tuesday, July 12, 2016

Demento

Maurice Level (29 agosto 1875 – 15 aprilo 1926) esis Franca autoro qua skriptis noveli, romani, e dramati por la Théâtre du Grand-Guignol. Ilua verki esis en la jenro conte cruel (rakonto kruela): verko pri hororo o teroro ne-supernaturala. Me prizentas ilua tre kruela rakonto:

DEMENTO


Lu esis nek mala nek kruela, ma lu esis hungranta lo ne-expektita. La teatro ne interesis lu, ma lu ofte asistis, esperante incendio. Lu iris al ferio che Neuilly por vidar se forsan un del bestii dil menajerio sovajeskus e mutilus sua dresero. Uldie il mem vizitis la tauro-kombato-cirklo, ma la projetita varso di sango esis ne-interesiva, tro regulizata. Sensignifika sufrado repugnis lu, lu avidesis la eciteso di subita katastrofo.

E pos dek yari di vartado, incendio ya devastis l’Opéra-Comique dum ke lu asistis. Lu eskapis sen domajo, ma balde pose lu vidis la famoza leono-dresero Frederick pecigata da sua kati. La demento esis nur kelka futi del kajo kande to eventis. Lu perdis sua intereso pri bestio-spektakli e la teatro e profunde desgayeskis.

Ma ulmatine lu vidis pompoz afisho, un de la multi qui kovris la muri di Paris.

An blua fundo stranje inklinita lico decensis, turnis a su per cirklatra volvajo e plunjis rekte adinfre. La suprajo di ta afisheyo montris mikrega biciklisto pronta audacar alongirar ta lico danjeroza.

La jurnali publikigis artikli qui explikis, ke la biciklisto intencis kavalkar alonge tala lico.

— Atinganta la volvajo, il dicis a jurnalisti, vi advere vidos, ke me iros inversita!

La jurnalisti invitesis inspektar la lico e la biciklo.

— Me uzas nula dupigo, la audaculo fanfaronis, nulo ma preciza kalkulado ciencal. To … e mea kapableso prezervar mea sango-kalmeso.

Lektante l’artiklo, la demento sentis ke lua bon humoro rivenis. Lu quik iris por komprar bilieto. Lu ne volis ke sua atenco distraktesez kande la biciklisto eniras la volvajo, do lu kompris tota lojio opozita al lico e sidis sole dum l’unesma nokto. Pos expektanta varto la biciklisto aparis alte super la spektanti ye suprajo dil lico-rubando. Un instanto di tensat anticipo, ed il rapidege iris adinfre. Quale promisita, il iris tra la volvajo, kapo sube e pedi en la aero – e to es finita.

La spektaklo certe ecitigis la demento, ma ekirante inter la turbo, lu savis, ke lu sentos l’intensa sensaciono un- o dufoye pluse, ma pose, kam sempre, la novajo mortos. Ma … bicikli paneos, la surfaco di lici degeneros … e la kurajo di nulu duras por sempre. Balde o tarde esos acidento.

La biciklisto esis projetita plear dum tri monati en Paris e pose facos turo en la provinci.

La demento decidis asistar singla pleo, mem se lu mustos sequar la turo. Lu omnanokte kompris la sama lojio dum la tota pleado en Paris ed omnanokte sidis en la sama plaso.

Ulnokte pos du monati la pleo jus finabis e la demento ekirabis kande lu remarkis, ke la pleisto stacis en koridoro dil spekteyo. Lu iris ad ilu, ma ante ke lu dicis un vorto, la biciklisto afable salutis lu.

— Me rikonocas vu. Vu venas omnanokte a mea spektaklo.

— Lo esas vera. Vua remarkinda prodajo facinas me. Ma qua dicis, ke me sempre asistas?

— Nulu, la biciklisto ridetis. Me ipse vidas vu.

— Ma qualmaniere, tante alte? Dum tal instanto, ka vu povas advere vidar la spektanti?

La biciklisto ridis.

— Tote ne. Esus danjeroza regardar turbo movanta e babilanta. Ma konfidence, esas habila stroko en mea agado.

— Kad habila stroko? La demento esis surprizita e konsternita.

— No, no, me ne signifikas trompajo. Ma esas ulo quon me facas, quon la publiko ne remarkas. La biciklisto palpebragis. Esos nia sekreto, ka ne? Acensanta mea biciklo e sizanta la manchili, me ne sorgas pri mea forteso e koordineso, ma pri mea tot atenco postulata dal irado. Esas preske neposibla, ke me vakuigez mea mento ecepte l’un ideo. Mea maxim granda danjero esas, ka mea regardado vagas. Ma yen mea habila stroko … me serchas ula loko en la spektantaro ed atencas nur olu. Unesmafoye me biciklagis en ica halo, me vidis vu en vua lojio e selektis vu kom ta loko. La sequanta nokto vu esis itere ibe.…

La demento sidis en sua plaso kustumal. La ecitata babilado kustumal plenigis la halo. Omni taceskis kande la biciklisto eniris, nigra punto fore supre. Du homi tenis ilua biciklo. La biciklisto prenis la manchili, regardegis del altajo la kapi dil turbo e kriis la signalo. La homi pulsis la mashino.

Tainstante la demento staceskis e marchis al opozita latero di lua lojio. La spektanti kriachis dum ke la biciklo e biciklisto flugis del lico e plunjis aden la turbo.

La demento metis sua mantelo, brosis sua chapelo per maniko, ed ekiris.

Friday, July 1, 2016

La soneto "Sonjo perdita" korektigita

Pro komento me recevis, me korektigis e plubonigis la soneto "Sonjo perdita" e facis nova video. Danko, Partaka!

Thursday, June 30, 2016

"La Fenixo sur l'espado," fino

Rezumo di lo preirinta: La proskriptito Askalante konspiras asasinar Konan, rejulo di Aquilonia. Lua sklavo, Thoth-Amon la Stigiana sorcero, mortigas la barono Dion di Atalus por riganar sua ringo magial. La Rejulo Konan, barbarulo qua ganis la trono di Aquilonia, per sonjo renkontris l'anciena sajulo Epemitreus, qua grabis desegno di fenixo sur l'espado di Konan. Konan vekas ed armizeskas su...

Nun la (longa) konkluzo di "La Fenixo sur l'espado." Me anke pozos ca novelo kom .pdf en Ido-dokumenti addextre. Se vi deziras lektar plusa noveli pri Konan, komentez sube!


5.
Quon me savas pri kulturo, o pri oro, ruzo, mentio?
Me naskinta en nuda lando, edukita sub la cielo.
Lango subtil, ruzo sofismal falias kande sabri kantas;
Hastez, mortez, hundi—me esis viro ante esar rejo.
Tra la silenco kovranta la koridoro dil palaco rejal sekrete iris duadek figuri furtatra. Lia furtatra pedi, nuda od en mola ledro, facis nula sono o sur dika tapiso o sur marmora karelo. La torchi en nichi alonge la koridori brilis rede sur poniardo, espado, ed akuta armo-hakilo.

‘Tacez, omni!’ susuris Askalante. ‘Haltigez ta damnite lauta respirado, irgu qua esas! L’oficiro dil nokto-guardi forsendis la plu multi sentineli de ta koridori ed ebriigis ti restanta, ma ni tamen sorgez. Retroirez! La guardi venas!’

Li presis dop grupo de koloni skultita, e preske quik dek giganti portanta nigra homarmaro pretermarchis per mezurita pazi. Ilia vizaji montris dubito regardante la oficiro duktanta ili de ilia devo-posteno. Ta oficiro esis kelke pala; dum ke la guardi pasis la celita konspiranti, on vidas ke il varsas sudoro del fronto per trepidanta manuo. Il esas yuna, e ta perfideso a rejulo ne esas facila por ilu. Il taceme maledikis la vanitatoza spensemeso olqua debizis il al pekunio-prestisti e facis ek ilu piono di politikisti konspiranta.

La guardi iris kliktante e desaparis del koridoro.

‘Bonege!’ Askalante ridetachis. ‘Konan dormas negardata. Hastez! Se li trovas ni mortiganta il, ni perdesas—ma kelka homi federos su a mortinta rejo.’

‘Yes, hastez!’ kriis Rinaldo; sua blua okuli brilis quale la espado quan il rotacigis super sua kapo. ‘Mea lamo durstas! Me audas venanta vulturi! Ho!’

Ili hastis temerare tra la koridoro e haltis avan orizita pordo portanta la simbolo dil rejal drako di Aquilonia.

‘Gromel!’ imperis Askalante. ‘Enruptez ica pordo!’

La giganto inhalis profunde e lansis sua potenta korpo a la paneli, qui jenis e kurveskis ye la shoko. Itere il squatis e lansis su. Per krakanta rigli e frakas-bruiso de ligno, la pordo ruptesis e falis.

‘Aden!’ bramis Askalante brulanta pro la spirito dil ago.

‘Aden!’ kriis Rinaldo. ‘Morto al tirano!’

Ili quik haltis. Konan esis koram ili, ne nuda viro vekigita konfuze e sen armi de profunda dormado por buchesar quale mutono, ma barbarulo alerta ed akulata, mi-homarmarizita, ed havanta sua long espado en sua manuo.

Dum instanto la imajo restis—la quar rebela nobeluli ye la ruptita pordo, e la amaso di vizaji sovaja e harizita qui presis dop ili—omni senmova pro ta vidajo dil giganto havanta brilanta okuli qua stacis, espado en manuo, meze dil chambro lumizita da kandeli. Tainstante Askalante vidis, sur tableto apud la lito rejal, la arjenta ceptro e la dina ora cirkleto olqua esis la krono di Aquilonia, e ta vidajo freneziigis il pro dezirego.

‘Aden, kanalii!’ kriis la proskriptito. ‘Il esas nur un kontre duadek ed havas nul kasko!’

Vere; ne esis sat tempo metar la pezoza kasko plumizita, o lacagar la flanko-plaki dil kuraso, nek esis tempo sizar la granda shildo del muro. Ma Konan esis plu bone protektita kam irga enemiko ecepte Volmana e Gromel, qui portis homarmaro.

La rejulo regardis iracoze, perplexe. Qui esas li? Il ne konocis Askalante; il ne povis travidar la klozita vizieri dil homarmarizita konspiranti, e Rinaldo tirabis sua kasqueto a sua okuli. Ma esis nula tempo konjektar. Per kriacho qua resonis a la tekto, la mortiganti kuris aden la chambro, unesme Gromel. Il venis quale asaltanta bovulo, kapavane, l’espado base tenita por stroko desintestinigonta. Konan saltis por renkontrar il, sua omna tigratra forteso en la brakio rotaciganta l’espado. Per siflanta arko la granda lamo brilis tra la aero e frapis la kasko dil Bosonano. Lamo e kasko kune frakasesis e Gromel senviva rulis sur la planko-sulo. Konan retro-saltis, ankore tenis la frakasita espado.

‘Gromel!’ il sputis, okuli brulanta astonate, nam la frakasita kasko revelis la fendita kapo; quik la altri atakis. Poniardo-punto gratis alonge ilua kosti inter kuraso e dorso-plako, akutajo di glavo brilis avan ilua okuli. Il forjetis la poniardagisto per sua sinistra brakio, e stekis la ruptita espado-konko quale cesto aden la temporo dil espadagisto. La cerebro dil homulo spricis en ilua vizajo.

‘Gardez la pordo, kin ek vi!’ kriachis Askalante dansante cirkum la amaso di kantanta stala vortico, nam il timis ke Konan povus pasar tra ili ed eskapar. La kanalii instante retropazis, lia komandero sizis pluri de li e pulsis li a la unika pordo, e dum ta kurta intervalo Konan saltis al muro e sizis de ol anciena armo-hakilo qua, netushita da tempo, pendabis ibe dum mi-yarcento.

Dorso an la muro, il afrontis la homo-cirklo dum instanto, pose saltis aden lia mezo. Il ne esis defensiva kombatanto; mem koram nerezistebla forco il sempre portis milito a sua enemiki. Irgu altra ja mortabus ibe, e Konan ipsa ne esperis transvivar; ma il feroce deziregis impozar tam multa domajo posible ante falar. Ilua barbara anmo brulis, e la kanti di olda heroi sonis en ilua oreli.

Saltanta del muro, la hakilo faligis proskriptito per tratranchita shultro, e sua retro-stroko aplastis la kranio di altru. Espadi siflis venenoze cirkum ilu, ma morto preterpasis per anhelanta marjini. La Kimeriano movis per blindiganta rapideso. Il esis tigro inter babuini, il saltis, pasis latere, jiris, prizentis sempre movanta skopo, e la hakilo facis brilanta morto-roto cirkum ilu.

Kurtatempe la asasinanti feroce presis il, frapante blinde, jenata per lia propra turbo; e subite li retropazis—du kadavri sur la planko-sulo mute atestis la furio dil rejulo, quankam Konan ipsa sangifis de vundi en la brakio, kolo, e gambi.

‘Kanalii!’ kriachis Rinaldo, ed il forjetis sua plumizita kasqueto, sua dementa okuli brulis. ‘Ka vi retrotiras del kombato? Ka la tirano vivos? Foresez!’

Il precipitis su, hakante demente, ma Konan, rikonocante il, frakasis ilua espado per terorinda frapego e per potenta pulso dil manuo apertita, shanceligis il a la planko-sulo. La rejulo recevis la espado-punto di Askalante en sua sinistra brakio, e la proskriptito apene salvis su per inklinar la kapo e saltis retroe del ociligata hakilo. Itere la volfi vorticis ad il e la hakilo di Konan kantis ed aplastis. Haroza fripono squatis sub la stroko e lansis su a la gambi dil rejulo, ma luktante dum kurta instanto kontre semblanta fera turmo, regardetis adsupre en bona tempo por vidar ke la hakilo falas, sen tempo evitar olu. Interime un de lua kamaradi levis sabro per la du manui e trahakis la sinistra shultro-plako dil rejulo e vundis la suba shultro. Quik la kuraso di Konan plenigesis per sango.

Volmana jetis la atakanti addextre ed adsinistre pro sovaja nepacienteso, shovis su tra la turbo e hakis mortigante vers la neprotektita kapo di Konan. La rejulo profunde inklinis sua kapo e la espado siflante super ilu tranchis loklo de ilua nigra hararo. Konan turnis sur sua talono e strokis del flanko. La hakilo tratranchis la stala kuraso e Volmana falis, sua sinistra flanko krulinta.

‘Volmana!’ anhelis Konan. ‘Me rikonocos ta nano en l’inferno—’

Il rektigis su por afrontar la furioza atako di Rinaldo, qua adkuris frenezioze e neprotektita, armizita nur per poniardo. Konan retro-saltis e levis sua hakilo.

‘Rinaldo!’ Ilua voco esis stridanta pro furioza urjeso. ‘Retro-irez! Me ne volas tu mortigar—’

‘Mortez, tirano!’ kriis la dementa minstrelo e lansis su kapavane al rejulo. Konan lentigis la stroko il abominis donar til tro tarde. Nur sentinte la mordo di stalo en sua neprotektita flanko, il frapis per blinda desespero.

Rinaldo falis, la kranio frakasita, e Konan retro-shancelis a la muro. Sango spricis inter la fingri qui prenis la vunduro.

‘Aden nun e mortigez il!’ kriis Askalante.

Konan pozis sua dorso an la muro e levis sua arm-hakilo. Il stacis, la imajo di nevinkebla primordialo—gambi larje pozita, kapo avane, l’una manuo tenis la muro por apogar ilu, l’altra alte tenis la hakilo, la granda muskuli kordatra protuberanta, e la vizajo skultita kom morto-gruno furioza—la okuli bruleganta terorinde tra nebuleto sangoza qua maskizis oli. La homuli hezitis—sovaja, kriminal, debochema ili esis, ma ili esis homi civilizita, de civilizita raso; hike esis la barbarulo—la naturala mortiganto. Li retro-tiris—la mortanta tigro ankore povas mortigar.

Konan sentis lia necerteso e ridetachis sen joyo ma feroce.

‘Qua unesme mortos?’ il murmuris per aplastita e sangifanta labii.

Askalante saltis quale volfo, haltis preske meze dil aero per nekredebla rapideso, e falis sternante por evitar la morto siflanta vers ilu. Il furioze jirigis sua pedi e rulis adlatere dum ke Konan rekuperis de sua falianta stroko ed itere frapis. Nun la hakilo sinkis profunde aden la polisita planko-sulo apud la turnanta gambi di Askalante.

Altra misguidata danjerozulo selektis ta instanto por atakar, sua kompano sequis mi-kordie. Il intencis mortigar Konan ante ke la Kimeriano povus tirez la hakilo ek la planko-sulo, ma il eroris. La reda hakilo levesis e frakasis e karmeniza karikaturo di homo lansesis a la gambi dil atakanti.

Tainstante timinda kriacho venis del kanalii ye la pordo dum ke nigra ombro misformacita falis adsur la muro. Omni ecepte Askalante jiris vers la krio, e pose, ululante quale hundi, li shovis su blinde tra la pordo kom frenezioza, blasfemanta turbacho e dissemis su fugante tra la koridori.

Askalante ne regardis la pordo; il nur regardis la vundata rejulo. Il supozis ke la lukto-bruiso fine vekigis la palaco, e ke fidela gardisti venas, quankam mem tainstante semblis stranja, ke sua harda maliculi kriachis e fugis tante timinde. Konan ne regardis la pordo pro ke il regardis la proskriptito havanta brulanta okuli quale volfo mortanta. En ta krizo la filozofio cinikal di Askalante ne abandonis ilu.

‘Omno semblas perdita, aparte honoro,’ il murmuris. ‘Tamen la rejulo mortas stacante—e—’ Irge qua pensado trapasis ilua mento ne esos konocata; nam sen finigar la frazo, il kuris gracile vers Konan dum ke la Kimeriano uzis sua hakilo-brakio por varsar la sango ek sua blindigita okuli.

Ma mem dum ke il atakeskis, stranja vento venis en la aero e pezozajo frapis terorinde inter ilua shultri. Il faligis kapavane ed unglegi pavorigante sinkis en ilua karno. Tordigante su furioze sub l’atakanto, il turnis sua vizajo e regardegis la vizajo di Koshmaro e dementeso. Sur ilu blotisis granda, nigra kozo quan il savis ne naskis en mondo racionoza od homal. La bavanta, nigra dentegi di ol esis proxim ilua fauco e la brileso di olua flava okuli velkigis ilua membri quale mortiganta vento velkigas yuna frumento.

La repugneso di olua vizajo superiris simpla bestialeso. Ol forsan esus la vizajo di anciena e maligna mumio animata da demonatra vivo. En ta abomininda traiti la okuli dil proskriptito semblis vidar, quale ombro en la dementeso cirkondanta, febla e terorinda simileso a la sklavo Thoth-Amon. Lore la cinikal e su-suficanta filozofio di Askalante abandonis il, e per hororiganta krio il subisis sua spirito ante ke ta bavanta dentegi tushis ilu.

Konan sukusante de sua okuli la sango-guti regardegis senmove. Komence il opinionis, ke granda, nigra hundo stacis super la distordita kadavro di Askalante; sua vido klarigesis, ed il vidis ke ol esis nek hundo nek babuino.

Per krio quale eko dil morto-krio di Askalante, il shancelis del muro e renkontris la saltanta hororo per lanso dil hakilo qua havis en ol la tota desesperanta povo di ilua elektrizita nervi. La fluganta armo rikochis de la obliqua kranio quan ol devus frakasir, e la rejulo esis forjetita trans la duimo dil chambro per la shoko dil giganta korpo.

La bavanta boko klozis sur la brakio quan Konan levis por gardar sua fauco, ma la monstro ne esforcis sizar il mortigante. Super ilua mutilita brakio, ol regardegis demonatre la okuli dil rejulo, en qui imajo reflekteskas di la hororo brilanta en la mortinta okuli di Askalante. Konan sentis sua anmo velkar ed tiresar ek sua korpo por dronar en la flava putei di kosmala hororo briletanta fantomatre en la senforma kaozo qua kreskis cirkum ilu e glutis la tota vivo e mento-saneso. Ta okuli kreskis e giganteskis, ed en oli Konan vidis la vereso dil omna horori abismal e blasfemoza qui insidias en la extera obskureso di senforma nihili e nigra profundaji. Il apertis sua sangifanta labii por kriachar sua odio e abominado, ma nur sika stertorado venis ek sua guturo.

Ma la hororo qua paralizabis e destruktabis Askalante incitis en la Kimeriano frenezioza furio quale dementeso. Per tordo volkanal di sua tota korpo il retro-falis, ne atencis la agonio di sua lacerita brakio, e tiris la monstro kun il. Ed ilua extensita manuo frapis ulo quan ilua konsternita milito-mento rikonocis kom la manchilo di la espado frakasita. Instinte il sizis olu e frapis per la tota povo di nervo e tendino quale on poniardagas. La ruptita lamo sinkis profunde e la brakio di Konan liberigesis dum ke la abomininda boko beis pro angoro. La rejulo forlansesis violentoze, ed il, levante su per un manuo, vidis astonate la terorinda konvulsi di la monstro de qua dika sango spricis tra la granda vunduro quan la ruptita lamo lacerabis. Dum ke il spektis, olua baraktado cesis ed ol jacis spasmoze, regardante adsupre per sangoza okuli mortinta. Konan palpebragis e sukusis la sango ek sua propra okuli; semblis ad ilu ke la ento fuzis e desruptis en slimoza e nestabila amaso.

Lore mixuro di voci tushis ilua oreli, e la chambro plenigesis per la fine vekigita homi dil korto—kavalieri, peri, dami, soldati, konsileri—omni balbutis e kriis ed obstruktis l’una l’altra. La Nigra Draki asistis furiante, blasfemante ed arufita, manui sur manchili di espadi e stranjera blasfemi en lia denti. Pri la yuno oficiro dil pordo-guardi nulu savis, e lu ne esis trovita lore o pose, quankam on avide serchis lu.

‘Gromel! Volmana! Rinaldo!’ klamis Publius, chef-konsilero, e tordis sua grosa manui stacante inter la kadavri. ‘Nigra perfideso! Ulu pendigesos pro to! Advokez la guardo.’

‘La guardo es hike, olda stultulo!’ arogante dicis Palantides, komandero dil Nigra Draki, obliviante la rango di Publius pro la importo di ta instanto. ‘Cesez vua miaulado e helpez ni bandajizar la vunduri dil rejulo. Il preske sangifas til morto.’

‘Yes, yes!’ kriis Publius, homo facita por projeti, ne agi. ‘Ni bandajizez ilua vunduri. Querez omna mediko dil korto! Ho, mea suvereno, quala shamo por l’urbo! Ka vu esas mortigita?’

‘Vino!’ anhelis la rejulo de la kanapeo ube li pozabis ilu. Li adportis gobleto ad ilua sangifanta labii ed il drinkis quale homo mi-mortanta pro dursto.

‘Bonege!’ il grunis e retro-falis. ‘Mortigar es maledikite sika laboro.’

Li estanchabis la sango-fluo, e la inata vivo-forteso dil barbaro asertis su.

‘Unesme la poniardo-vunduro en mea flanko,’ il imperis la korto-mediki. ‘Rinaldo kompozis mortiganta kansono ibe, e la plektro esis akuta.’

‘Ni devabis pendigar lu ante longe,’ balbutis Publius. ‘Nulo bona venas ek poeti—qua esas?’

Il nervoze tushis la kadavro di Askalante per sua sandalizita ped-fingro.

‘Per Mitra!’ klamis la komandero. ‘To esas Askalante, olima komtulo di Thune! Qua diablo duktis lu de lua dezerta frequenteyo?’

‘Ma pro quo lu tale regardegas?’ susuris Publius retro-tirante su, sua propra okuli larja, e stranja pikado inter la kurta hari sur la nuko di sua grosa kolo. La altri taceskis regardante la mortinta proskriptito.

‘Se tu vidabus to quon lu e me vidis,’ grondis la rejulo qua sideskis spite la protesti dil mediki, ‘vi ne astonesus. Velkigez via vido per regardo a—’ Il subite haltis, boko beanta, fingro indikanta vane. Ube la monstro mortabis, nur nuda planko-sulo esas.

‘Krom!’ il blasfemis. ‘La ento fuzis a la obceneso qua genitis ol!’

‘La rejulo deliras,’ susuris nobelulo. Konan audis e blasfemis barbara blasfemi.

‘Per Badb, Morigan, Macha e Nemain!’ il konkluzis iracoze. ‘Me es racionoza! Ol esis quale mixuro di Stigiana mumio e babuino. Ol venis tra la pordo, e la raskali di Askalante fugis avan ol. Ol mortigis Askalante qua preske trapikis me. Pose ol venis a me ed me mortigis ol—quale, me ne savas, por ke mea hakilo rikochis de ol quale de roko. Ma me opinionas ke la Sajulo Epemitreus koncernis su pri to—’

‘Askoltez ke il nomas Epemitreus, mortinta dum mil-e-kinacent yari!’ li susuris l’una a l’altra.

‘Per Imir!’ bramis la rejulo. ‘Canokte me parolis kun Epemitreus! Il advokis me en sonjo, e me alongiris nigra stona koridoro skultita en olda dei, a stona eskalero, sur la gradi di qua esis la konturo di Set, til ke me atingis kripto e tombo ube esis skultita fenixo—’

‘Per la nomo di Mitra, suverena rejulo, tacez!’ Esis la chef-sacerdoto di Mitra qua kriis, e sua vizajo esis pala.

Konan sukusis sua kapo quale leono sukusanta sua krinaro, e sua voco esis densa per la bramo dil iracoza leono.

‘Ka me esas sklavo, por klozar mea boko pro tua impero?’

‘No, no, mea suvereno!’ La chef-sacerdoto trepidis ma ne pro timo dil iraco rejal. ‘Me ne intencis ofensar.’ Il inklinis sua kapo a la rejulo e parolis per susuro qua atingis nur la oreli di Konan.

‘Suvereno, co esas afero ultre savo homal. Nur la interna cirklo dil sacerdoti savas pri la nigra stona koridoro tranchita en la nigra kordio dil Monto Golamira per nekonocata manui, e pri la tombo gardata da fenixo ube Epemitreus interigesis ante mil-e-kinacent yari. E depos ta ero nulu vivanta eniris ol, pro ke ilua selektita sacerdoti, pos ke li pozis la Sajulo en la kripto, obstruktis la extera enireyo dil koridoro por ke nulu trovez ol, e nuntempe ne mem la chef-sacerdoti savas ube ol esas. Nur parole, de l’elektita sacerdoti ad elektita kelki, jaluze gardata, la interna cirklo dil akoluti di Mitra savas pri la tombo di Epemitreus en la nigra kordio di Golamira. To esas un de la misterii bazal dil kulto di Mitra.’

‘Me ne povas dicar per quala magio Epemitreus tiris me ad ilu,’ replikis Konan. ‘Ma me konversis kun ilu, ed il facis signo sur mea espado. Pro quo ta signo facis ol mortiganta a demoni, o quala magio esas en ta signo, me ne savas; ma quankam la lamo ruptesis ye la kasko di Gromel, la fragmento esis sat longa por mortigar la hororo.’

‘Permisez me vidar vua espado,’ susuris la chef-sacerdoto de subite sika guturo.

Konan montris la ruptita espado e la chef-sacerdoto kriis e falis a sua genui.

‘Mitra protektez ni kontre la povi di obskureso!’ il anhelis. ‘La rejulo ya parolis canokte kun Epemitreus! Ed ibe sur l’espado—la sekreta signo nulu ma il darfas facar—la emblemo dil nemortiva fenixo qua sidas sempre sur ilua tombo! Kandelo, rapide! Videz itere ta loko ube la rejulo dicis, ke la koboldo mortis!’

To esis en la ombro di ruptita ekrano. Li forjetis la ekrano e lumizis la planko-sulo per kandelo-lumo. E trepidanta silenco kaptis la homi regardanta. Lore uli falis a sua genui kriante a Mitra, ed uli fugis kriachante ek la chambro.

Sur la planko-sulo ube la monstro mortabis esis, quale tushebla ombro, larja nigra makulo ne-efacebla; la ento livabis sua konturo klare grabita per sua sango, e ta konturo esis di nula ento di mondo racionoza e normal. Severe ed hororinde ol jacis ibe, ombro lansita da un de la simiatra dei squatanta sur la ombroza altari di tenebroza templi en la obskura lando Stigia.

FINO


Tuesday, June 28, 2016

Quar nova videi

Kar amiki,

Me sempre serchas videi en nia Linguo Internaciona. Esas tre grava ke nova Idisti audez la linguo parolata.

Do me jus publikigis quar nova videi che mea Youtube-kanalo, en qui me lektas laute Idala poemi, du original da me, Lu Submisanto e Sonjo perdita, e du olda poemi, La Flugo di la yari da Henry Devannes, e Zeus e la animali, tradukuro da J. Houillon di fablo da La Fontaine. Juez oli!

Me ne tro prizas mea voco, e kelke timas pro mea achento, ma to ne importas. Facez videi por ni omna, ke ni uzez la L.I. e donez a la novici utensili por lernar!

Wednesday, June 22, 2016

La Fenixo sur l'espado, parto 4

Rezumo di lo preirinta: La proskriptito Askalante konspiras asasinar Konan, rejulo di Aquilonia. Lua sklavo, Thoth-Amon la Stigiana sorcero, mortigas la barono Dion di Atalus por riganar sua ringo magial. La Rejulo Konan, barbarulo qua ganis la trono di Aquilonia, nun dormas negardita en la palaco dum ke la konspiranti proximeskas....

4.
Yuna la mondo e febla la homi,
           E demoni libere destruktis,
Me kontre Set per fairo e stalo
           E la suko dil *upas luktis;
Nun ke me dormas en la nigra monto
           E l’eri efacas omna nomi,
Kad vi oblivias ta qua kombatis
           La Serpento por salvar homi?
[* Arboro (Antiaris toxicaria) de Afrika ed Asia qua havas latexo uzata kom veneno por flechi.]

Sole en la granda dormo-chambro havanta alta ora kupolo dormis e sonjis la Rejulo Konan. Tra griza nebuleto vorticanta il audis stranja advoko, febla e fora, e quankam il ne komprenis ol, semblis ke il ne havis la povo ignorar ol. Tenanta l’espado en manuo il trairis la griza nebulo quale homo tramarchas nubi, e lu marchante, la voco plu distinteskis til ke il komprenis la vorto parolata—esis ilua propra nomo kriata trans la abismi di Spaco e Tempo.

Nun dispersis la nebuleto ed il vidis, ke il esis en grand obskura koridoro qua semblis esar cizelagita ek nigra petro solida. Ol ne esis lumizita, ma per ula magio il vidis. La planko-sulo, plafono, e muri esis polisita e matide brilis, e skultita en figuri di heroi anciena e dei mi-obliviata. Il fremisis vidante la vasta konturi tenebroza dil Sennom Oldi, e savis ulmaniere ke mortiva pedi ne trapasabis ta koridoro dum yarcenti.

Il venis a larja eskalero cizelagita ek la solida petro, e la muri dil shakto esis ornita da esotera simboli tante anciena e hororinda ke oli facis ganso-pelo a la Rejulo Konan. La gradi esis single skultita en figuro abomininda dil Olda Serpento, Set, por ke il pozis sua talono adsur la kapo dil Serpento ye singla pazo, quale intencita de olda eri. Malgre to il esis tranquila.

Ma la voco ankore advokis ilu, e fine, en obskureso qua esas nepenetrebla da ilua okuli materiala, il eniris stranja kripto, e vidis nebulatra figuro havanta blanka barbo, qua sidis sur tombo. La hari di Konan herisis ed il sizis sua espado, ma la figuro parolis per profunda toni.

‘Ho homo, ka tu konocas me?’

‘Ne me, per Krom!’ blasfemis la rejulo.

‘Homo,’ dicis la ancienulo, ‘me esas Epemitreus.’

‘Ma Epemitreus la Sajulo esis mortinta dum mil-e-kinacent yari!’ balbutis Konan.

‘Askoltez!’ imperis l’altru. ‘Quale stoneto lansata aden obskura lago difuzas rugi al fora rivi, tale eventi en la Mondo Nevidebla plaudas quale ondi ye mea dormado. Me bone merkis tu, Konan di Kimeria, e l’estampo di brav agi esas sur tu. Ma mala fati esas en la lando kontre qui tua espado ne povas helpar.’

‘Vu parolas enigmatatre,’ Konan dicis perturbite. ‘Lasez me vidar mea enemiko e me fendos lua kranio al denti.’

‘Liberigez tua furio barbara kontre enemiki havanta karno e sango,’ respondis la ancienulo. ‘Ne kontre homi me shirmez tu. Esas obskura mondi quin la homaro apene konjektas, en qui senforma monstri pazegas—demoni qui advokesas de la Extera Nihili por ganar formi material e lacerar e manjar segun l’imperi di mala magiisti. Esas serpento en tua domo, ho rejulo—vipero en tua rejio ek Stigia havanta l’obskura sajeso dil ombri en sua tumultoz anmo. Quale dormanto sonjas pri la serpento qua reptas apud lu, me sentis la abomininda prezenteso di la novico di Set. Lu esas ebria pro terorinda povo, e sua frapi kontre sua enemiko forsan ruinos la rejio. Me advokis tu a me por donacas a tu armo kontre lu e lua hundi del inferno.’

‘Ma pro quo?’ Konan demandis perplexe. ‘On dicas, ke vu dormas en la nigra kordio di Golamira, deube vu sendas vua fantomo havanta ali nevidebla por helpar Aquilonia en kazo di bezono, ma me—me esas exterlandano e barbarulo!’

‘Tacez!’ La toni fantomatra reperkutis tra la granda kaverno ombroza. ‘Tua destino esas ligita ad Aquilonia. Gigant eventi formacesas en la reto ed sino di Fato, e sorcero dementa pro sango ne obstruktez la voyo di destino imperial. Ante eri Set tordigis su cirkum la mondo quale pitono cirkum viktimo. Dum mea tota vivo, tam longa kam ta vivi di tri vulgari, me luktis kontre lu. Me pulsis lu aden la ombri di la sudo misterioza, ma en obskura Stigia homi ankore adoras to quo a ni esas la arki-demono. Quale me luktis kontre Set, me luktas kontre sua adoranti e sua partisani e sua akoluti. Montrez tua espado.’

Astonata, Konan facis lo, e sur la granda lamo, proxim la arjenta espado-konko, la ancienulo trasis, per magra fingro, stranja simbolo brilanta quale blanka fairo en la ombri. E tainstante kripto, tombo, ed ancienulo desaparis, e Konan, konfuza, saltis ek sua lito en la granda dormo-chambro havanta ora kupolo. E stacante konfuza pro la stranjeso di sua sonjo, il agnoskis ke il tenis sua espado en sua manuo. Ed ilua hari herisis sur sua nuko, pro ke sur la larja lamo simbolo esis grabita—konturo di fenixo. Ed il rimemoris, ke sur la tombo en la kripto il vidabis to quon il pensabis simila figuro ek petro, ed il havis ganso-pelo pro la omna stranjeso.

Dum ke il stacis, furtatra sono en la extera koridoro rivivigis ilu, e ne hesitante por explorar, il meteskis sua homarmaro; il itere esis la barbarulo, suspektema ed alerta quale griza volfo akulita.

(fino sequos)

Wednesday, June 15, 2016

La Fenixo sur l'espado, parto 3

Kara lekteri,

Pro ke me recevis lamento ke mea lasta blogajo esas tro longa por lektar facile per komputoro, me decidis ofrar unope la segmenti restanta di “La Fenixo sur l’espado” e pro to emendis la lasta blogajo. To faciligos lektado (ed anke forigos mea bezono kompozar nova blogaji dum plura semani!). Pos la lasta segmento me pozos la tota novelo inter mea Ido-dokumenti por omni *ekkargar.

Rezumo di lo preirinta: La proskriptito Askalante konspiras kun rebela nobeli por asasinar la rejulo di Aquilonia, la barbara Konan la Kimeriano, qua ganis la krono per mortigir l’antea rejo. La sklavo di Askalante, Thoth-Amon, olima sorcero Stigiana, bitre obeas impero, ke lu gardez Dion, la barono di Atalus, qua esos rejulo pos la mortigo di Konan.

Konan lamentas a sua bon amiko Prospero, ke esar rejulo esas min facila kam divenar rejulo. L’eskadroni imperial kavalkis al frontieri kontre la atakanta Pikti, Prospero voyajas ad altra rejio pro trompanta demando, e la korpo-gardisti rejal subornesas da la konspiranti. Nun restas en l’urbo nula helpo por la rejulo.


3.
Sub la piramidi la granda Set su volvas;
En l’ombri di la tombi lua homi reptas.
Me parolas la Vorto del abismi sensuna—
Sendez servero por l’odio, squamoza Uno!
 

La suno kushas su e grabas la verdeso e nebulatre bluo dil foresto per kurta orea lumo. La deskreskanta lumi briletis de la dika oro-kateno quan Dion di Atalus sencese tordis en sua grosa manuo dum ke il sidis en la flamatra abundo di burjoni e flor-arbori qua esis sua gardeno. Il movis sua grosa korpo sur la marmora sidilo e furtatre regardetis cirkume, quaze serchar celata enemiko. Il sidis en ronda bosko di gracil arbori, e la branchi interplektita lansis sur il dika ombro. Proxime fonteno arjente tinklis, ed altra fonteni nevidebla susuris perpetua simfonio tra la granda gardeno.

Dion esis sola ecepte la granda, despala figuro repozanta apud lu sur marmora benko, qua regardis la barono per okuli profunda e solena. Dion ne egardis Thoth-Amon. Il neprecize konocis il kom sklavo quan Askalante multe fidas, ma quale multa richuli, Dion apene atencis homi sub ilua propra rango.

‘Ne esez tante nervoza,’ dicis Thoth. ‘La konspiro ne povas faliar.’

‘Askalante povas erorar same kam altri,’ kurte dicis Dion sudorifante pro penso di falio.

‘Ne ilu,’ la Stigiano ridetachis feroce, ‘altre me ne esus ilua sklavo ma vice ilua mastro.’

‘Quala parolo?’ deskontente replikis Dion, qua apene atencis la konversado.

La okuli di Thoth-Amon streteskis. Spite ilua forta volo, il preske explozis pro sua longe restriktita shamo, odio, e furio, pronta por irga danjeroza oportunajo. To quon il ne imaginis esis, ke Dion egardis ilu ne kom homo havanta mento e savo, ma nur kom sklavo, e do ento senvalora.

‘Askoltez me,’ dicis Thoth. ‘Vu esos rejulo. Ma vu ne konocas la mento di Askalante. Vu ne povos fidar ilu pos ke Konan mortigabos. Me povas helpar vu. Se atinginte povo vu protektos me, me helpos vu.

‘Askoltez, lordo. Me esis en la sudlando granda sorcero. Homi parolis pri Thoth-Amon quaze pri Ramon. La Rejulo Ktesfon di Stigia grande honorizis me, abasis la magiuli de altaji por exaltar me super ili. Li odiis me, ma timis me, por ke me dominacis enti del extero qui venis segun mea advoko e facis to quon me imperis. Per Set, mea enemiko ne savis la horo en qua lu vekos noktomeze e sentos la unglizita fingri di sennoma hororo an sua fauco! Me facis nigra e terorinda magio per la Serpento-Ringo di Set, olquan me trovis en obskura tombo tri milii sub la tero, obliviita ante ke l’unesma homo reptis ek la slimoza maro.

‘Ma furtisto furtis la Ringo e mea povo ruptesis. La magiisti levis su por mortigar me, e me fugis. Vestizita kom kamel-duktisto, me voyiris kun karavano en la lando Koth, kande la spolianti di Askalante atakis ni. Omni di la karavano mortigesis ma me ipsa; me salvis mea vivo per revelar ad Askalante mea identeso e per jurar servar ilu. Bitra esas ta sklaveso!

‘Por sempre retenar me, il skribis pri me en manuskripto, siglis ol e donis ol aden la manui di ermito habitanta la frontieri sudal di Koth. Me ne audacas stekar poniardo en il dormanta, o trompez il ad ilua enemiki, nam pose ta ermito apertos la manuskripto e lektos—quale Askalante instruktis lu. E lu parolos vorto en Stigia—’

Itere Thoth fremisis e paleskis.

‘Homi ne konocis me en Aquilonia,’ il dicis. ‘Ma se mea enemiki en Stigia saveskus ube me esas, ne la larjeso dil duimo dil mondo inter ni suficus salvar me de tala fato ke fendus la kordio di bronza statuo. Nur rejulo kun kasteli e legioni de espadagisti povus protektar me. Do me revelas a vu mea sekreto, ed urjigas ke vu paktez kun me. Me povas helpar per mea sajeso, e vu povas protektar me. Ed uldie me trovos la Ringo—’

‘Ka ringo? Ka ringo?’ Thoth ne evaluabis juste la tota egoismo di ta homo. Dion ne mem audabis la paroli dil sklavo, il esis tote okupata da sua propra pensado, ma ta lasta vorto rugizigis sua su-atenco.

‘Ka ringo?’ il repetis. ‘To memorigas me—mea ringo por fortuno. Me obtenis ol de Shemana furtisto qua juris, ke il furtis ol de sorcero fore en la sudo, e ke ol donos a me fortuno. Me pagis multo ad il, Mitra savas lo. Per la dei, me bezonas nun mea omna fortuno pro ke Volmana ed Askalante enduktis me per lia sangoza komploti—me trovos ta ringo.’

Thoth rapide staceskis, la sango redigis sua vizajo e sua okuli ardoreskis per la astonata furio di homo qua subite homprenas la vera profundaji dil porkatra stupideso di stultulo. Dion ne atencis il. Levante sekreta kovrilo en la marmora sidilo, il tastis dum instanto en amaso di bagateli di omna sorti—barbara berloki, peceti di osti, peci di belacha ornivachi—fortuno-ornivi e magiala juveli olquin sua karaktero supersticoza igis lu kolektar.

‘Ha, yen ol!’ Il triumfe levis ringo stranje facita. Esis ek metalo simila a kupro, fasonita kom squamoza serpento havanta tri volvaji, lua kaudo en lua boko. Lua okuli esis flava gemi brilanta funeste. Thoth-Amon kriis quaze frapita, e Dion jiris e beis, sua vizajo subite pala. La okuli dil sklavo brulis, la boko larje apertesis, la granda bruna manui extensesis quale unglegi. ‘La Ringo! Per Set! La Ringo!’ il kriachis. ‘Mea Ringo—furtita de me—’

Stalo briletis en la manuo di la Stigiano e per levar sua larja bruna shultri il stekis la poniardo aden la grosa korpo dil barono. Krio alta e dina de Dion ruptesis da strangulata gluglo e sua tota mola korpo krulis quale fuzita butro. Stultulo al fino, il mortis kun teroro frenezioza e ne saveskis pro quo. Forjetinte la velkita kadavro, ja oblivianta ol, Thoth sizis la ringo per la du manui, sua ombroza okuli flamifanta pro timinda avideso.

‘Mea Ringo!’ il susuris per terorinda exulto.

Quante longe il blotisis super ta funesta kozo, senmova quale statuo, drinkanta olua maligneso aden ilua nigra anmo, ne mem la Stigiano savis. Kande il sukusis su de sua revado ed ektiris sua mento ek la abismi noktal ube ol exploris, la luno levas su e lansas long ombri trans la glata marmora dorso dil gardeno-sidilo, an la bazo di qua sternachis la plu obskura ombro qua esabis la lordo di Atalus.

‘Ne plus, Askalante, ne plus!’ susuris la Stigiano, e sua okuli brulis en la nokto tam rede kam ti di vampiro. Squatante, il sizis manuedo de konjelanta sango del stagnanta flako en qua sua viktimo sternachis, e frotis ol aden la okuli dil kupra serpento til ke la flava gemi esis kovrita per karmezina maskilo.

‘Blindigez tua okuli, mistika serpento,’ il kantis per susuro qua frostigis la sango. ‘Blindigez tua okuli a la lunlumo ed apertez oli a plu obskur abismi! Quon tu vidas, ho serpento di Set? Quan tu advokas ek l’abismi dil Nokto? Ka l’ombro di qua falas sur la deskreskanta Lumo? Advokez lu a me, ho serpento di Set!’

Pasante la manuo sur la squami per stranja, cirklatra movado dil fingri, movado qua sempre adportis la fingri itere a lia komenco-punto, ilua voco sinkis plu base dum ke il susuris obskura nomi e sangoza sorci obliviita tra la mondo ecepte en la feroca doplandi di obskura Stigia, ube monstra formi movas en la krepuskulo dil tombi.

Esis movado en la aero cirkum ilu, tala vortico quale esas en aquo kande ul ento venas a la surfaco. Sennoma vento glaciiganta suflis kurte ad il, quaze de apertita Pordo. Thoth sentis ento dop ilu, ma ne cirkumregardis. Il fixis sua okuli a la marmoro lunlumizita, ube tenua ombro flotacis. Dum ke il duris lua susuranta sorci, ta ombro kreskis e klarigesis, til ke ol esis distinta e hororinda. Olua konturo ne esis nesimila a to di giganta babuino, ma nula tala babuino ultempe marchis sur la tero, ne mem en Stigia. Ankore Thoth ne regardis, ma tiris ek sua zono sandalo di sua mastro—sempre portata pro la febla espero ke il povus tale uzar ol—e jetis ol dop su.

‘Konoceskez ol bone, sklavo dil Ringo!’ il klamis. ‘Trovez ta qua portis ol e destruktez lu! Regardez lu en lua okuli e fulminez lua anmo, ante ke tu arachos lua guturo! Mortigez lu! Yes,’ per blinda explozo pasionoza, ‘ed omni apud lu!’

Thoth vidis skisita sur la muro lunlumizita ke la hororajo abasis lua kapo misformacita e flaras la odoro quale repugnanta hundo. E la sangoza kapo retroe jetesis e la ento jiris ed iris quale vento tra la arbori. La Stigiano jetis sua brakii adsupre pro frenezioza exulto, e sua denti ed okuli brilis en la lunlumo.

Soldato postenizita exter la muri kriis pro tresayanta hororo kande granda nigra ombro havanta flamifanta okuli saltis la muro e preterpasis il per ventego-impetuo. Ma ol esis tante rapide irinta ke la konfuza militisto stacis, kurioza se ol esis sonjo od halucino.

(duro sequos)

Friday, June 10, 2016

La Fenixo sur l'espado, parti 1 e 2

Segun mea deziro ofrar amuzo per Ido, me tradukas la noveli da Robert E. Howard pri la famoza heroo Konan di Kimeria, Konan la Barbarulo.

Robert Ervin Howard (22 januaro 1906 – 11 junio 1936) esis Usana autoro e poeto qua kreis la famoza karaktero Konan (Angla: Conan) en novelo-serio publikigita en chipa jurnali di ta ero (Angla: “pulps”, pro la ruda paplo ek qua lia pagini esis facita) de 1934 til 1936. Il habitis dum sua tota vivo en Texas, Usa. Kande lua matro esis mortanta, il ocidis su.

Ta noveli esas en la jenro nomata “espado e sorco” (Angla: sword and sorcery), mixuro di heroal agado e magio. Oli grande influis multa autori. Quankam la noveli ne esas eterna literaturo, li esas granda amuzo (e duros plu longe kam multa “serioza” verki).

NOTO: Ta noveli da Howard ne plus havas autor-yuro en Usa od altra landi en qua la autor-yuro duras dum la vivo dil autoro plus 70 yari pose. Oli nun esas en la domeno publika. Malgre to, kompanio Sueda (t.n. autor-yuro koboldo, Angla: "copyright troll"), sen irga reala bazo, reklamacas havar ta publikigo-yuri ed ulfoye atakas ti qui dissemas oli. Spite lo, me ofras mea tradukuro, pro ke me certigabis ke ta noveli esas ya nun en la domeno publika. Me abominas, ke ul kompanio havanta nula konektaji al autoro o lua familio, qua facas nulo por publikigar o servar la verki, profitas nur per ruzi legal.

E nun, l’unesma du parti di

LA FENIXO SUR L’ESPADO
da Robert E. Howard

tradukita da Brian E. Drake

1.
‘Saveskez, ho princo, ke inter ta yari dum ke l’oceani dronigis Atlantis e la brilanta urbi, e ta yari di la acenso di la Filiuli di Aryas, esis Epoko nesuspektita, kande brilanta rejii jacis extensita trans la mondo quale blua manteli sub la steli—Nemedia, Ofir, Brithunia, Hiperborea, Zamora e sua mulieri havanta bruna harari e turmi plena de la misterio di aranei, Zingara e sua kavaliereso, Koth an la frontiero di la landi pastorala di Shem, Stigia e sua tombi gardata da ombri, Hirkania di qua la kavalieri portis stalo e silko ed oro. Ma la maxim superba rejio di la mondo esis Aquilonia regnanta suprege, en la sonjanta westo. Adibe venis Konan la Kimeriano havanta nigra hararo ed okuli budema, espado en la manuo; furtisto, spolianto havanta grandega melankolio e grandega joyo, por tramplar la troni juvelizita dil Tero sub sua sandalizita pedi.’
—La Kroniki di Nemedia

Super la tenebroza turmo-pinti e brilanta turmi jacis la fantomatra obskureso e silenco olqui kuras avan la jorno. Aden obskura stradeto, un de vera labirinto di voyi misterioza e sinuoza, quar maskita formi hastoze venis ek pordo apertita furtatre da bruna manuo. Li ne parolis ma rapide iris aden l’obskureso; manteli envelopis li; tam taceme kam fantomi di ocidati li desaparis en l’obskureso. Dop li, vizajo sardonika enkadrigesis en la mi-apertita pordo; du maligna okuli brilis malvolante en la tenebro.

‘Irez aden la nokto, enti dil nokto,’ voco mokis. ‘Ho, stultuli, via fato trakas vi quale blinda hundo, e vi ne savas to.’

La parolanto klozis la pordo e riglagis olu, turnis ed alongiris la koridoro, kandelo en la manuo. Il esis solena giganto, la bruna pelo revelis la raso di Stigia. Il eniris interna chambro, ube viro altstatura e magra, portanta veluro paruzita, repozis quale kato granda ed ociema sur silka kanapeo e drinketis vino ek grandega ora gobleto.

‘Nu, Askalante,’ dicis la Stigiano forpozante la kandelo, ‘vua dupi furteme eniris la stradi quale rati ek lia kaverneti. Vu laboras per stranja utensili.’

‘Kad utensili?’ respondis Askalante. ‘Nu, li ton me nomizas. Dum monati, depos la Quar Rebeli advokis me del dezerto sudal, me lojas en la vera mezo di mea enemiki, die celas me en ica domo nekonocita, nokte iras furtatre tra obskura stradeti e plu obskura koridori. E me facis to quon ta rebela nobeli ne povis. Per ti, ed altra agenti, multi de qui nultempe vidis mea vizajo, me truizis l’imperio per sedicio ed agiteso. Konkluze me, laborante en l’ombri, preparis la falio dil rejulo qua sidas sur trono sub la suno. Per Mitra, me esis politikisto ante ke me esis proskriptito.’

‘Ka ta dupi qui nomizas su vua mastri?’

‘Li duros opinionar ke me servas li, til ke nia nuna tasko esos kompleta. Qui li esas kombatar mente kontre Askalante? Volmana, ta nanatra komtulo di Karaban; Gromel, la giganta komandero dil Nigra Legiono; Dion, grosa barono di Atalus; Rinaldo, la fola minstrelo. Me esas la povo qua weldas la stalo en singlu, e per l’argilo en singlu, me aplastos li en la justa tempo. Ma lo eventos future; canokte mortos la rejo.’

‘Ante plura dii me vidis l’eskadroni imperial kavalkar ek l’urbo,’ dicis la Stigiano.

‘Li kavalkis al frontiero atakita dal Pikti pagana—pro la forta liquoro quan me kontrabandis trans la frontiero por igar li frenezioza. La granda richaji di Dion posibligis to. E Volmana posibligis dispozar la trupi imperial restanta en l’urbo. Per ilua relati princal en Nemedia, la Rejulo Numa facile persuadesis demandar la prezenteso di Komtulo Trokero di Poitain, seneshalo di Aquilonia; e komprenende, por honorizar il, il esos akompanata da eskorto imperial e sua propra trupi, ed anke Prospero, helpanto dil Rejulo Konan. Do restas en l’urbo nur la personala korpo-gardisti dil rejulo—ecepte la Nigra Legiono. Per Gromel me koruptis l’oficiro prodiganta di ta gardisti e subornis il ke il duktez sua homi for la pordo dil rejulo ye noktomezo.

‘Lore kun dek-e-sis maliculi ni eniros la palaco per tunelo sekreta. Pos ke la ago esas facita, mem se la populo ne bonvole recevas ni, la Nigra Legiono di Gromel suficos retenar l’urbo e la krono.’

‘Ka Dion pensas ke ta krono donacesos ad ilu?’

‘Yes. Ta grosa stultulo reklamacas pro traco di sango rejal. Konan grave eroris permisir vivar homi qui ankore klamas su decendanti dil olda dinastio de qua il arachis la krono di Aquilonia.

‘Volmana deziras esar restaurita al favoro rejal quan il juis sub l’olda reji, por levar sua indijanta domeni ad olima grandiozeso. Gromel odias Palantides, komandero dil Nigra Draki, e volas komandar la tota armeo, havanta l’obstineso dil Bosonano. Unike ek ni omna, Rinaldo havas nul ambiciono personal. Il konsideras Konan nur kom barbaro havanta manui sangizita e pedi ruda qua venis ek la nordo por spoliar lando civilizita. Il idealigas ta rejo quan Konan mortigis por obtenar la krono, rimemoras nur ke lu ulfoye patronesis l’arti, ed oblivias la malaji di lua regnado, ed igas la populo obliviar. Li ja kantas necelate la Lamento por la rejulo, per qua Rinaldo laudas la santa malico e denuncas Konan kom “sovajo havanta nigra kordio del abismo.” Konan ridas, ma la populo grondas.’

‘Pro quo il odias Konan?’

‘Poeti sempre odias ti qui havas povo. Segun li la perfekteso esas sempre dop la last angulo od ultre la nexta. Li eskapas la prezento per revadi pri lo pasinta e la futuro. Rinaldo esas flamifanta torcho di idealismo, levante su, il supozas, por renversar tirano e liberigar la populo. Por me—nu, ante plura monati me perdabis omna ambiciono ecepte atakar la karavani dum mea restanta vivo; nun olda revi movas. Konan mortos; Dion acensos la trono. Pose il anke mortos. Unope li omna opozante me mortos—per fairo, per stalo, o per ta mortiganta vini quin tu komprenas quale brasar. Askalante, rejulo di Aquilonia! Quale tu prizas lo?’

La Stigiano levis sua larja shultri.

‘Esis tempo,’ il dicis per bitreso necelata, ‘kande me anke havis ambicioni, kompare a qui vua semblas belacha ed infantala. A qua stando me falis! Mea olima egali e rivali ya regardegus se li vidus Thoth-Amon dil Ringo kom sklavo di exterlandano, mem proskriptito, qua helpas la meskina ambicioni di baroni e reji!’

‘Tu fidis magio e ceremoniachi,’ sensucie replikis Askalante. ‘Me fidas mea mento ed espado.’

‘Menti ed espadi esas quaze festuki kontre la sajeso dil Obskureso,’ grunachis la Stigiano; ilua nigra okuli briletis per minacanta lumi ed ombri. ‘Se me ne perdabus la Ringo, nia standi esus inversita.’

‘Tamen,’ respondis nepaciente la proskriptito, ‘tu portas la strii di mea flogilo sur tua dorso, e versimile duros portar oli.’

‘Ne esez tante certa!’ La diablatra odio di la Stigiano duminstante brilis rede en ilua okuli. ‘Uldie, ulmaniere, me ritrovos la Ringo, e trovinte olu, per la serpento-denti di Set, tu pagos—’

La iracoza Aquiloniano staceskis e frapegis ilu ye la boko. Thoth retro-shancelis, sango spricis ek ilua labii.

‘Tu troe boldeskas, hundo,’ grunis la proskriptito. ‘Sorgez; me esas ankore tua mastro qua savas tua obskura sekreto. Irez adsur la tekti e klamez, ke Askalante es en l’urbo ed intrigas kontre la rejulo—se tu audacas.’

‘Me ne audacas,’ murmuris la Stigiano, e varsis la sango de sua labii.

‘No, tu ne audacas.’ Askalante ridetachis kolde. ‘Nam se me mortus per tua ruzo o perfideso, ermito-sacerdoto en la dezerto sudal saveskus, e ruptus la siglo di manuskripto quan me livis en lua manui. E lektinte, lu susurus vorto en Stigia, e vento reptus de la sudo noktomeze. Ed ube tu celos tua kapo, Thoth-Amon?’

La sklavo fremisis e sua bruna vizajo paleskis.

‘To suficas!’ Askalante abrupte chanjis sua tono. ‘Me havas tasko por tu. Me ne fidas Dion. Me imperis ke lu kavalkez a lua domeno rural e restez ibe til ke la canoktala laboro finigesas. La grosa stulto hodie ne povus celar sua nervozeso koram la rejulo. Kavalkez a lu, e se tu ne rajuntas lu sur la voyo, irez a lua domeno e restez apud lu til ke ni advokas lu. Ne lasez lu de tua regardo. Lu astonesas pro timo e forsan forfugos—forsan mem kuros a Konan pro paniko e revelos la tota intrigo, esperanta salvar sua propra pelo. Irez!’

La sklavo reverencis, celis la odio en sua okuli, e facis to imperata. Askalante riturnis su a sua vino. Super la turmo-pinti juvelizita la jorno levis su tam karmezina kam sango.

2.
Me esinte militisto,
La timbali laute sonis;
Homi oro-polvon lansis
Avan pedi dil kavalo.
Me esante nun rejulo
Homi chasas me viktimo;
En la vino nun veneno,
E celita es poniardi.
La chambro esis granda ed ornita, chera tapeti an la muri polisita e panelizita, dika tapisi sur la ivora planko-sulo, ed alta plafono ornita per intrikoza skulturi ed arjenta spirali. Dop ivora ed or-inkrustita skribtablo sidis viro di qua la larja shultri e sun-brulita pelo ne konvenis ta luxoza cirkumaji. Il plu multe semblis parto dil suno e venti ed altaji dil sovajeyi. Ilua maxim mikra movi revelis muskuli quale stala resorti ligita ad akuta mento e la koordino di naskinta militisto. Esis en ilua agi nulo cirkonspekta o moderema. Il o repozis perfekte—tam senmova kam bronza statuo—o movis, ne per la spasmozeso di tensa nervi, ma per felinatra rapideso olqua nebulizis la regardo di ti qui penis sequar ilu.

Ilua vesti esis ek chera stofo ma simple facita. Il portis nula ringo od ornamento, ed ilua nigra harari tondita quadrate ligesis cirkum ilua kapo nur per rubando ek arjento-stofo.

Nun il forpozis la ora pinselo per qua il laboroze skisabis sur papiro vaxizita, pozis sua mentono an la pugno, e fixis envidieme sua blua okuli subbruletanta a la homulo stacanta avan ilu. Ta homulo okupesis tainstante da sua propra aferi, nam il tiris la laci di sua or-inkrustita homarmaro e siflis abstraktite—ago nekonvencionala, pro ke il esis koram rejulo.

‘Prospero,’ dicis la viro an la tablo, ‘ta aferi stat-politikal tedas me plu kam mea omna kombati.’

‘Omno es parto dil ludo, Konan,’ respondis la Poitainano havanta bruna okuli. ‘Vu es rejulo—vu mustas plear la rolo.’

‘Me dezirus kavalkar kun tu a Nemedia,’ Konan dicis envidieme. ‘Semblas esar multa yari depos ke me havis kavalo inter mea genui—ma Publius dicas, ke aferi en la urbo bezonas ke me restez. Maledikez lu!

‘Renversinte l’olda dinastio,’ il duris parolante per intimeso existanta nur inter ilu e la Poitainano, ‘esis sat facila, quankam tatempe ol semblis bitre harda. Regardante la sovaja voyo quan me iris, ti omna dii di laboro, intrigo, masakro e tribulo semblas quaze sonjo.

‘Me ne sonjis sate, Prospero. Kande la Rejulo Namedides jacis mortigita an mea pedi e me arachis la krono de lua sangizita kapo e pozis ol sur mea propra, me atingabis la fina limito di mea sonjo. Me men preparabis sizar la krono, ne retenar ol. En la olda libera dii me nur deziris akut espado e rekta voyo al enemiki. Nun nula voyo es rekta e mea espado esas ne-utila.

‘Renversinte Namedides, tatempe me esis la Liberiganto—nun li sputas a mea ombro. Li pozis statuo di ta porko en la templo di Mitra, ed homi adiras e lamentas avan ol, aklamas ol kom santa imajo di santa monarko mortigita da barbarulo havanta manui sangizita. Kande me kom mercenario duktis lua armei a triumfo, Aquilonia ne atencis ke me es exterlandano, ma nun ne povas pardonar me.

‘Nun en la templo di Mitra venas por brular incenso a la memorajo di Namedides viri quin lua pendanteri mutilis e blindigis, viri di qua la filiuli mortis en lua subtera karceri, di qua la spozini e filiini tiresis aden lua serayo. La chanjema stulti!’

‘Rinaldo granda-parte responsesas,’ replikis Prospero, e plufermigis sua espado-rimeno. ‘Lu kantas kansoni por freneziigar homi. Pendigez lu en lua bufono-vesti de la maxim alta turmo en l’urbo. Lasez lu rimifar por la vulturi.’

Konan sukusis sua leono-kapo. ‘No, Prospero, lu es ultre mea manui. Granda poeto es plu granda kam irga rejo. Lua kansoni esas plu potenta kam mea ceptro; nam lu preske arachis la kordio ek mea sino kantante por me. Me mortos ed obliviesos, ma la kansoni di Rinaldo vivos por sempre.

‘No, Prospero,’ duris la rejulo, solena dubito obskuris ilua okuli, ‘esas ulo celata, ula subfluo quan ni ne konocas. Me sentas ol, quale me sentis dum yuneso la tigro celata en l’alta herbi. Esas tra la rejio sennoma agiteso. Me esas quale chasero squatanta apud sua faireto meze dil foresto, audante furtatra pedi qui pazas en l’obskureso, e preske vidos la lumo di brulanta okuli. Utinam me povas kaptar ulo tushebla, quan me fendos per mea espado! Me dicas, ke ne hazarde la Pikti recente atakis tante feroce la frontieri, por ke la Bosonani advokez helpo por retro-batar li. Me devis kavalkir kun l’armeo.’

‘Publius timis intrigo por kaptar e mortigar vu ultre la frontiero,’ replikis Prospero. Il glatigis la silka surtuto sur la brilanta masho-kuraso ed admiris sua longa e gracila figuro en arjenta spegulo. ‘Pro to il urjigis tu restar en l’urbo. Ta dubiti naskas ek vua instinti barbara. Lasez la populo grunachar! La mercenarii esas nia, e la Nigra Draki, ed omna raskalo en Poitain juras per vu. Vua unika danjero es asasino, e to es neposibla, la viri dil trupi imperial gardas vu e die e nokte. Quon vu facas?’

‘Mapo,’ Konan fiere respondis. ‘La mapi dil korto bone montras la landi sudal, estal, e westal, ma en la nordo oli esas nebuloza ed eroroza. Me ipse adjuntas la landi nordal. Hike Kimeria, ube me naskis. Ed—’

‘Asgard e Vanaheim.’ Prospero regardis la mapo. ‘Per Mitra, me preske kredis ta landi es fablatra.’

Konan ridetachis sovaje, nekoncie tushis la cikatri sur sua bruna vizajo. ‘Tu konocabis altre, se tu pasabis tua yuneso che la frontieri nordal di Kimeria! Asgard situesas norde, e Vanaheim nord-weste de Kimeria, ed esas milito perpetua an la land-limiti.’

‘Quala homi es ti nordal?’ demandis Prospero.

‘Altstatura e blonda, havanta blua okuli. Lia deo esas Imir, la pruino-giganto, e singla tribuo havas sua propra rejo. Li esas obstinema e feroca. Li kombatas dum la tota dio e drinkas biro e mujas lia sovaja kansoni dum la tota nokto.’

‘Do me opinionas, ke tu similesas li,’ ridis Prospero. ‘Tu ridegas, drinkegas, e mujas bona kansoni; quankam me nultempe vidis altra Kimeriano drinkar irgo ecepte aquo, od ultempe ridar, od ultempe kantar irgo ecepte mizeroza himni funeral.’

‘Forsan pro ta lando quan li habitas,’ replikis la rejulo. ‘Nultempe esis plu desgaya lando—omnube kolini, ombroza foresti sub cielo preske sempre griza, e venti jemas tristoze tra la vali.’

‘Ne astonas ke homi esas depresita ibe,’ dicis Prospero levante sua shultri. Il pensis pri la gaye sunoza, plana landi e la blua fluvii ociema di Poitain, la maxim sudala provinco di Aquilonia.

‘Li ne esperas hike od en la vivo futura,’ respondis Konan. ‘Lia dei esas Krom e lua obskura raso qui regnas sensunoza loko di eterna nebulo, la lando di mortinti. Mitra! La manieri dil Asir plu multe plezis me.’

‘Nu,’ Prospero ridetachis, ‘l’obskura kolini di Kimeria esas for. E nun me iros. Me pardrinkos gobletedo de blanka vino Nemediana por tu che la korto di Numa.’

‘Bonege,’ grunis la rejulo, ‘ma kisez la dansantini di Numa nur por tu ipsa, por ne implikar la stati!’

Ilua mujanta rido sequis Prospero ek la chambro.

(duro sequos)

Sunday, June 5, 2016

Du nova muziko-videi

Kara amiki,

Me publikigis du nova muziko-videi che mea YouTube-kanalo: Tante me amoras tu, da Cole Porter, e Ta okuli, jazo-kansono.

Me esperas ke vi juez ta kansoni.

Wednesday, June 1, 2016

Linguo, Stupideso, e nova argumento por la propagado di Ido (sequantajo)

Kande me publikigis la esayeto Linguo, Stupideso, e nova argumento por la propagado di Ido (nun korektigita), samdie me trovis ke The Archdruid Report anke publikigis blogajo pri lernar stranjera linguo (lua chefa temo esas la importo di studiar historio). John Michael Greer skribis:
Johann Wolfgang von Goethe prizis indikar, ke homo qua savas nur un linguo advere ne savas irga lingui.1 Il esis ya justa. Nur lernante duesma linguo on deskovreskas quante multa idei, quin on opinionas kom vera pri l’universo, esas nur konsequentaji dil strukturo gramatikal e semantikal di l’unesma linguo. Quale ta linguo esas ne-definita, tale esas la pensado; quale ta linguo mixas plura signifiki aparta en un vorto, tale on agas; quale ta linguo impozas strukturi abritrial a la kompexesi di experienco—nu, ecepte ke on konocas altra maniero asemblar la mondo per shabloni linguistikal, esas certa ke on same agos mem ne parolante o pensante per vorti. …

To vera pri linguo, me propozas, esas anke vera—esas forsan mem plu vera—pri l’idei e prekoncepti di ero: se on konocas nur un ero, on advere ne konocas irga ero. Quale la homo savanta nur un linguo restas kaptita en la kustumi gramatikal e semantikal di ta linguo, tale la homo qua renkontras la pensado di nur un ero restas kaptita da la presupozaji, idei kustumal, e ne-explorata kredi di ta ero.
Nu, me ne tote kredas la tale nomata Sapir-Whorf Hipotezo (ke la strukturo di linguo determinas od adminime formacas la pensado dil parolanto). Me kredas ke omna homi havas simila pensaji—o quale ni komprenas l’una l’altra? Ma me ya kredas ke la linguo di homo influas quale lu pensas ta pensaji. Do lernar stranjera linguo klare montras la penso-maniero kustumal ed ofras nova penso-manieri (agnoskita o ne) qui ulmaniere liberigas onu (quankam ta nova penso-manieri esas anke kustumi).

Ido, kom tre facile lernebla, tre logikala linguo, ofras granda oportunajo a multa homi qui opinionas, ke lernar stranjera linguo esas neposibla.

Quale trovar ta homi esas grava questiono. Forsan ni propagez nia idiomo a ta plura poligloti havanta ret-situi, quale Fluent in 3 months, Polyglot Club, http://www.internetpolyglot.com/. Ti omna diskutas Esperanto ed Interlingua; pro quo ne Ido? Se Idisti, qui esas evidente poligloti, esus membri a tala grupi, li povus ibe propagar la L.I.

Me esperas ke Idisti diskutos ta posiblaji. 

Saturday, May 28, 2016

Mondo Idala che YouTube

Kara Idisti,

Me kreis YouTube-kanalo por Mondo Idala e pozis ibe mea Ido-filmi. Ta ligilo esas anke trovebla dextere sub 'Ido-Retsitui'. La filmi anke restas che l'original situo, ma pro ke me nun ofras Angla filmi (se vi komprenas l'Angla, askoltez ibe mea komika podkastaji), me deziras kanalo tote Idala. Me esperas balde ofrar nova filmi.

Me pregas vi omna, komunikez kun YouTube e postulez ke li ofrez Ido kom linguo. Nuntempe me mustas indikar la subtituli kom 'Interlingua'. Tre mala! Li ja ofras Interlingua, Interlingue, ed Esperanto. Pro quo ne Ido? Adavane!

Wednesday, May 25, 2016

Linguo, Stupideso, e nova argumento por la propagado di Ido

Me rilektas la bonega libro The Story of Stupidity (La Historio di stupideso) da James F. Welles, Ph.D. (Mount Pleasant Press 1980). Tre apta nuntempe. Ultre ilua genioza explorado pri stupideso tra la eri, me trovis lo sequanta:
Linguo funcionas ne nur kom komuniko-sistemo por grupo ma anke kom etiko-ideali-sistemo qua definas la vivo mental dil membri e do esas chefa kontributanto a stupideso. Pozitive, linguo evidente kapabligas homi diskutar problemi, procedi e fenomeni olquin li koncie konocas. Altralatere, linguo anke (e plu subtile) influas la percepto-procedo e facas ol tante ambigua ke homi povas aceptar evidenta deskonkordaji inter lia kredi ed agadi en multa grava, ego-definanta eventi. Exemple, la Kruco-militanti mortigis per la nomo di Kristo, e komercisti laboras en la kuntexto parola di kapitalismo por ganar la helpo di guvernerio, se libera konkurenco detrimentas lia propra aferi. … Tale semblas ke la naturo parola di nia skemi formacas la percepto homal per nebulizar la limiti inter desagreabla fakto e dezirata prefero. …

Ni single advere konstruktas nia propra realeso per ta procedo ordinanta percepti segun kategorii. Ti esas nia propra konstrukturi skemal segun nia propra linguo-grupo. Ta konstrukturi lore determinas la mondo mental di singla homo, la reguli dil lango por asignar percepti al kategorii, e la hipotezi kreata por explikar quale varia eventi e kozi perceptita relatas l’una a l’altra. …

Quankam linguo-sistemi agas kom ekrani o sivi inter homi e lia cirkumaji, oli avancigas kooperado inter membri dil group per developar percepto komunal. Samtempe, oli avancigas konflikto inter grupi quale varia lingui facas varia percepti e konocaji en varia socii. Tale linguo esas obstaklo ne sole kontre objektaleso ma anke kontre kooperado inter diversa grupi. Maxim male, linguo impedas homi komprenar to quon li ipse agas. 
Yen la ideo ke nia linguo matral (per qua on pensas) ya ipse posibligas, formacas, mem inhibas nia pensado; ideo ankore disputebla e kontroversala. Ma ni Idisti bone savas, ke lernar stranjera linguo apertigas la mento, ne nur per la oportunajo parolar kun exterlandani e lektar libri de altra landi e tempi. Uzar nova vorti esas havar nova idei. Havar nova gramatiko esas havar nova pensado. La menti di ti qui savas multa lingui havas multa penso-moyeni.

Anke, lernar stranjera linguo esas lernar ni ipsa. Per nova linguo ni deskovras quale ni ipsa pensas, pensis. Me nultempe parkomprenis mea propra linguo matral til ke me lernis l’anciena Greka. Per ta kompexa linguo (quar modi! tri voci! sep tempi!) me deskovris la kompexeso di mea semblante simpla Angla linguo. L’anciena Greki esis homi simila a me, pensis komprenebla pensaji, ma pensis altramaniere kam me pro lia linguo. Esis ta maniero formacita da lia linguo qua posibiligis multa idei, de la klareso di Homeros til la komplexeso di Aeskhylos e la nebulozeso di Plotinos.

Dro Welles durigas:
Kustumale homi ne povas esar objektala pri li ipsa od irgo pro ke li uzas la etiko-ideali e linguo di lia grupo por judikar lia mondumo. Se homi esas irgo, li esas judikanti, e lia percepti pri kozi ed eventi judikesas kom bona o mala segun la normi formacita da lia experienci social. Quante multe komformeso genitesas da e linguo e normi, tante multe kritiko objektal inhibesas, e stupideso instigesas kande homi adheras strikte a manieri di pensado ed agado neaplikebla a nuna problemi o mem domajanta ti koncernanta.
La chefa argumento por linguo auxiliara esas ke ol faciligas komunikado inter homi. Yen nova argumento: lernar linguo ne nur povas faciligar komunikado inter homi, ma interne ni ipsa. Ol povas liberigar nia propra pensado ed expozar e sapar la prejudiki ni ipse portas en ni. E la Linguo Internaciona, kom maxim facile lernebla linguo, povas rapide efektigar ta bonaji.

Kad lo esas dementa ideo por propagado di Ido, ke ol plubonigas nia menti ed anmi?

Forsan ni nultempe konvinkos l’Europa Uniono adoptar Ido kom interlinguo. Ma ni ya povus atraktar homi qui deziras plubonigar su ipsa. Ni ofras linguo facile lernebla, bela, flexebla, kapabla por omna faki. Ido anke esas bona ponto-linguo a la lingui natural; pos lernir Ido, on povas plu facile lernar, exemple, la Franca.

La plu multa homi lernas stranjera linguo nur pro bezono, avantajo, koakto. Lingui kreskas per la povo di olia lando, religio, politiko. Nu, auxiliara linguo intence ne havas lando; ni certe ne deziras ligar Ido ad ula religio o politiko por atraktar adheranti: to esas explicite e juste interdiktata. Ma multa homi exploras la auxiliara lingui por amuzo, e multa homi laboras plubonigar su per varia moyeni. Ka ni anke propagez Ido kom utensilo por plubonigar nia menti ed anmi?

Nu, ni probez omna moyeni por atraktar nova Idisti.
******
Se yes o no, ni devas atraktar homi a nia idiomo. Por atraktar homi ni bezonas verki original, moderna lerno-libri, filmi, kansoni, blogi. Ni ripublikigez l’olda tomi, facez videi, podkasti, konocigez per omna moyeni nia bel idiomo. Me vidas hike ke Gert Heintze dil Germana Ido-Societo ri-imprimas du libreti Idal. Me ipsa intencas editar la rinovigita Dyer dicionarii pos plusa laboro. Ni havas plura Ido-skripteri: Gonçalo Neves tradukas e havas bona blogo; José Cossío Ramírez skriptis du romani, La Aventuri dil Amazonia I e II; Jean Martignon laboregas per Kuriero Internaciona, editis Antologio ek ol, havas blogo, e belege tradukas l’Iliado ed altra verki; Partaka skriptis Habemus LIA, tradukis Dicaji, Citaji, e.c.; Fernando Tejón tradukis La Princeto da Saint-Exupéry. Me ipsa editis du verki original e du tradukuri.

Nuntempe ne esas multa Idisti, e do ne multa lekteri. Ma lekteri ne venos se Ido esas preske nekonocata.

Ni Idisti esas tre (tro) tacema. Ni ne-ofte apogas tala laborado. Ni ne kompras la libri o parolas pri oli. Ni ne komentas ye la blogi. Ofte ni mem ne komunikas kun altra Idisti, ma traktas la L.I. kom privata ludo o kapruptilo.

Se ni facas bruiseto, mem nur inter ni, altri audos. Audante, uli askoltos.
******
Pluse, per Parolez Ido! me saveskis ke ulu volas adjuntar Ido a Duolingo, situo por lernar multa lingui, inkluzante Esperanto e Klingon! Se Klingon, pro quo ne Ido? Se multa Idisti demandas Ido-kurso, la linguo adjuntesos. Irez ed ofrez kontributar kurso. Anke altra situi existas por lernar lingui, e ni devus demandar Ido-kurso che li.

Ma maxim importanta esas ke ni omna parolez pri nia bel idiomo, parolez por kurajigar l’altra Idisti, e parolez laute!

Wednesday, May 18, 2016

Tri 'rant'-i

Til nun en ica blogo me esas tre serioza. Nun es bona tempo por amuzo.

Hike me prizentas la jenro deklamacho – Angla: rant. La Angla vorto ‘rant’ havas aparta signifiko e nuanci: deklamo emocoza, emociganta, neregulizita, fanatika, ulfoye neracionoza, desordinita, dementa, mem danjeroza. La ‘rant’-o perturbas, incitas, iracigas, ofensas (ecepte ke on konkordas!). ‘Rant’-o postulas atenco. ‘Rant’-o klamas: Askoltez! Plu precize: Askoltez!

Nu, nuntempe ni havas multa ‘rant’-anti. La inter-reto instigas ‘rant’-i; on povas diskursachar furioze preske sen konsequantaji. Ed en Usa ‘rant’-anti evidente kaptas nia politiko. Tala deklamachi ne amuzas, ma pavorigas racionoza homi. Ma historiala ‘rant’-i esas ofte tre interesiva ed instruktiva. Do, sequas tri ‘rant’-i da Italiano, Franco, e probable Usano, de la fanatika a la cinika a la tote dementa (o ka ol esas dementa?).

Mea tacema Idisti, memorez: Nulo kaptas askoltanto sen facar bruiso!

Adavane, Ikonoklasti!

Renzo Novatore, pseudonimo di Abele Rizieri Ferrari (12 mayo 1890 – 29 novembro 1922), esis Italiana anarkiisto ed individualisto, influita da Nietsche, de Sade, e l’inventinto dil klamo-punto.

Historio, materialismo, monismo, pozitivismo, ed omn altra ‘ism-’i di ta mondo esas old e rustizita utensili quin me ne plus bezonas od atencas. Mea principo esas vivo, mea fino esas morto. Me volas vivar intense mea vivo ed embracar tragediale mea morto.

Vu vartas la revoluciono? Vartez! Mea propra revoluciono ja komencis ante longe! Kande vu esos pronta (per Deo, quala senfina vartado!) me iros kun vu kelkatempe. Ma kande vu haltos, me duros per mea voyo dementa e triumfal vers la granda e sublima vinko dil nulo!

Irga socio quan vu konstruktos havos sua limiti. Ed exter la limiti di irga socio iros la nedocila ed heroala vaganti kun sua nedomtita e virga pensaji – ti qui ne povas vivar sen projetar sempre nova e terorinda explozi rebela!

Me esos inter li!

E pos me, kam ante me, sempre esos ti dicante a sua kompani:

‘Do prefere turnez tu a tu ipsa kam a tua dei o dia idoli. Trovez lo celata en tu; ektirez ol aden la lumo; montrez tu ipsa!’

Pro ke omnu qua, serchante sua propra interneso, extraktas lo misterioze celata en su esas ombro eklipsanta irga soci-formo qua povus existar sub la suno!

Omna socii trepidas kande la desestimanta aristokrataro di la vaganti, le ne-acesebla, le unika, la reji dil idealo, e la vinkanti dil nulo rezolveme avancas. Do venez, Ikonoklasti, adavane!
‘La Minacanta Cielo ja Obskureskas e Taceskas!’

Literaturo e la ceteri
Philippe Soupault (2 agosto 1897, Chaville, Hauts-de-Seine – 12 marto 1990, Paris) esis Franca skriptisto, Dada-isto e, kun André Breton, fondis Surrealismo.

‘Pro quo tu skriptis manifesto?’ Li kriis.

Me skriptis manifesto pro ke me havis nulo por dicar.

Literaturo existas, ma en la kordio di imbecili.

Esas absurda separar la skribisti bona de la mala. Unlatere esas mea amiki, altralatere la ceteri.

Kande mea samtempani komprenabos ta kozi, forsan ta-instante ni respiros plu kontente e povos apertar nia okuli o boko sen timo ad asfixio. Me pluse esperas, ke ta homi pri qui me parolas e qui havas nur la maxim charmega desestimo por me nultempe komprenos irgo. Yen la nura favoro quan me pregas de li.

To quon li kriachas pro etiko, tradiciono, literaturo esas sempre la sama kriacho, la sama lamento. Lia desestimanta rideto esas a me tam dolca kam la pasiono di lia majestoza spozini. Li povas desprizar me; li nultempe saveskos to quon me pensas pri me ipsa, pro ke mea vivo kuras quale la horloj-indici.

Ti omna homi nultempe mem havos la kurajo ba-ar por montrar lia repugneso. Me, me havas la kurajo ba-ar e kriar ke ca manifesto esas idiota ed havas kontredicaji, ma me konsolacas me memorante ke ta famoza literaturo, ta floro, naskis en la diafragmo di kretini, esas mem plu stupida.

de La NEVIDEBLI
Ne-solicita manuskripto recevesis da Hugh Fox en 1975. La autoro nomizis su Thibaut D’Amiens (nomo di arki-episkopo di Rouen en 1229!). La manuskripto esas konspiro-teorio pri la dominaco dil homaro da maligna, deatra enti: la Nevidebli. La manuskripto publikigesis da Horizon Press en 1976. Hugh Fox longe e vane serchis l’autoro, e pose sufris mento-krulo.

Quante plu ni proximeskas la NEVIDEBLI, tante plu li nevidebleskas. Logiko-linei konvergas, ni proximeskas konfronto—e vice konfrontas trompilo-realaji qui ditenas ni dum ke la Nevidebli ipsa (konocanta lore ke li esas sequata!) okupas su per krear tota serii di plusa kontre-realaji konstruktita segun la logiko-linei qui duktas ultre la trompili.

Rezumar nia explorado til nun:

1. Semblas ke, segun reala ‘povo,’ la vera kapableso ‘movar’ ed ‘agar’, nacionala guvernerii e land-limiti esas iluziona, e pozita super la substrukturo dil mondala naciono-populi esas korporacionala strukturo surnacional qua esas formacita da kompanio-serio havanta simila skopi ed intenci.

2. Ica korporacionala strukturo surnacional guvernas e la Paco e la Milito, esas surmorala segun la senco ke milito-produkturi e paco-produkturi esas esence nur produkturi e lia produkturo-naturo restas libera de irga modifiko.

3. Ne multo de ca korporacionala vendo-strukturo surnacional koncernas la ‘konservado-cickli’ qui ri-kolokas energio en la tota sistemo mondal. La vendo-strukturo ne sucias la nutraji, vesti o domi, vice atencas la un-voya diminuteso (exhausto) di omna energio-resursi. Un merkinda exemplo: la interplektajo dil automobilo- e petrolo-industrii.

4. La lasta teleologiala ‘fino’ di ta strukturo korporacional esas exhaustar omna resursi mondal, mortigar la mari, destruktar la aero (omni interligita procedi segun la tota mondala vivo-apoganta sistemi) e lore abandonar la Tero e diplasar su a l’extera spaco.

5. Irga homo o grupo esforcanta irgamaniere obstruktar la skopo di ca projeto esas quik mortigita per multa moyeni (tale nomata morti naturala, aviono faleganta, e.c.) ofte da pos-hipnotigata Guli imperata ne nur obliviar lia nuna programi ma tote ne konocas la supera projeto dil Nevidebli pri destrukto mondala.

6. Pri la korporacional-financala povo-strukturi, povas esar nur un posibla plu alta energio-strukturo kam la ‘kompanii’ ipsa, la ‘energio’-unajo di operaci korporacional, PEKUNIO, altra vorte, LA BANKI.

7. La nukleo di omna korporacional-financala povo, do, esas la prezidanto/prezidanti di la komitati di la maxim granda banki quale Chase Manhattan.

8. La Nevidebli, do, konstitucas mikra grupo di surnacionala interligita bankist-industrialisti en la manuo di qui FINE ESAS OMNA MONDALA POVO. Semblas ke li esas la vera Mondo-Guvernanti—la reala NEVIDEBLI—e la kulpo di la vasta mortigado di nuntempa Milito, la kulpo di la kapavana kurado vers Mar-ocido e Ter-ocido, konkluze mustas asignesar a li.

Thursday, May 12, 2016

Parolar

Parolez a me. Ne per la okuli.
Okuli sempre mentias pro esperi,
esperi mea. Parolez a me anme,
per vorti, qui kavalkas sur respiro.
Respiro esas ya la vera anmo.
La ancieni savis lo, nomizis
la anmo por respiro. Esez anmo,
ta anmo qua respiras sua amo.
Nam inter du la vorti es konspiro
en spiro di aspiro ed expiro,
ed omna vorti celas signifiko
nur du asignas, nur du komprenas
ek pulso di intenco ed ek tiro
di interpreto. To es konversado:
spirala instrumento, ma la nura
por renversar konfuzo. Do, parolez.
Ed en ed sur ed inter l' omna vorti
ni flugos ed konocos ed eniros
la una aden l'altra. Ni respiros
per una respirado di la anmi.

Thursday, May 5, 2016

Pensado pri poezio ed Ido, parto 2

Me skribis, ke multa homi deziregas rinovigar l'olda eri e l'arti qui olime florifis. Me sugestis, ke Ido povas plear rolo en la rivivigado di poezio, ta arto grava, bela, ed anciena. Quale?

Plura Ido-pioniri konsilis kontre poezio en la L.I. Robert Harding, en “Poezio en Linguo Internaciona” (1939) dicis:
Poezio es irga linguo, sive rimizita sive ne rimizita, sive dividita aden versi sive ne tale dividita, sive metrikala sive ne metrikala, qua ne advokas la intelekto egale kam ol advokas la delikata sentimenti o la diversa emoci o la imaginal povo, qua ne obtenas respondo de la fakultati di intelektala sento-povi. Vorti e frazi di qui la skopo es stimular la pasioni (bon o mal). …
Nu, kontre lo me dicas, ke ti esas idei tre (e nur) romantika, konseque oli ne definas omna poezio; nur videz la poemi da Alexander Pope o Bertolt Brecht. Pos altra objecioni, Sro Harding duris:
La instrumento, sive Ido sive Esperanto, sive irga altra, ne es suficante developita.
Kontre lo me dicas, quale developar irga linguo sen poezio? Omna skribado e parolado povas developar e plurichigar linguo. Tazio Carlevaro skribis en “Sociolinguistiko ed interlinguistiko” (Introdukto al Antologio dil Idolinguo):
Ma nula tradiciono naskis ja tote pronta, quale Minerva de la cerebro di Zeus. Literaturo influas idiomala tradiciono, ed inverse.
Kad linguo internaciona esez nur por komunikado, la cienci, fakti? Tala argumenti havas nula signifiko. Homi uzas lingui omnamaniere. Homi facas poemi e naraci, e facos poemi e naraci per irge qua linguo konocata. Ti qui prizas poemi o kansoni, lernanta nova linguo, sempre kompozos poemi o kansoni en ta linguo. Tale esas la naturo homal; luktar kontre to esas sensenca.

Meaopinione, Ido esas tre apta por poezio, certe plu apta kam Esperanto. Nia L.I. havas sat vorti, sat sinonimi, sat rimi; la eliziono di la fina -a di adjektivi e la flexebleso dil acento facas ol tre apta por multa metriki.

Me lektas multa Ido-poemi ed opinionas, ke frequa problemo esas ke la poeto koaktas Ido aden verso-formi di lua linguo matrala, ed ofte elizionas dezinenci til ke lektero ne quik komprenas la signifiko di frazi. Nova Ido-poeto kompreneble komencas per formi konocata de lua linguo matrala. Do me, Angla-parolanto, penis facar Ido-poemo per iambo-pentametriko (verso havanta dek silabi alternante ne-acentita ed acentita), tre naturala verso-formo por la Angla. Ma tala versi kustumale havas forta acento sur la lasta silabo di omna verso, ed Idale nur l'infinitivi ed adjektivi kun la elizionita dezinenco havas acento tonika sur lasta silabo. Do, kad singla verso finigesez per infinitivo od adjektivo?

Plu bone ke me trovez altra verso-formi kam tordigar la linguo por fitar la formo. Segun mea opiniono, esas nur un precepto poeziala: ne violacez la linguo. Irga metriko o rimo od altra aparati poezial devas fluar naturale de la linguo ipsa.

Multa verso-formi existas tra la mondo, singlo naturala por sua linguo. Ni Idisti havas granda oportunajo. Ni povas selektar de ta omna formi, rinovigar mortinta formi, adaptar oli, mem inventar nova formi qui naturale fitas la L.I. La verso-formi di l'Angla e Germana lingui esas kelke desfacile uzata pro la forta fino-acento di la plu multa versi (tradukar Angla kansoni sen elizioni es tre desfacila). Verso-formi di altra lingui fluas plu naturale en Ido. Exemple, Ido fluas tre naturale en la verso-formi di anciena Greka e Latina:

Daktilala hexametriko:
Furion kantez, deino, di Akhileos Peleido,
Furion qua chagrenigas ta Akhaiani sennombra ...
        – Iliado da Homeros
XIVma HIMNO HOMERALA
Al Matro dil dei
Matron a me di la omna dei ed omna homaro
Kantez, Muzo klar-voca, di Zeus potent filiino,
A qua klakili, timbali, tamburi, kun sono di shalmi
Plezas, e brami di volfi e di la feroca leoni,
Anke monteti, arboza torenti qui laute resonas.
     A tu ed omna deini, saluto per to mea kanto.
Elegiala:
Akhileos quik plonjis l' espado en sino di Hektor.
Plorez por ke lakrimi falez quik a la tero.
Safala:
Marchez, marchez! Venez, soldati, venez!
Prenez nun l'espadi e shildi, kaski!
Esos sango, esos putranta karno
Ante la nokto.
Recente me kompozis plura poemi por pueri ludante per ritmi, rimi, e vorti.
Marchante ad London
Hundyuno, Katyuno, e yuna Museto
  Marchante felice ad London:
    Hundyuno avide vizitos la Rejo,
    Katyuno solene parlernos solfejo,
E yuna Museto zumas zumeto
  Marchante felice ad London.

Hundyuno, Katyuno, e yuna Museto
  Retro-marchante adheme:
    Hundyuno habile vizitis la Rejo,
    Katyuno facile parlernis solfejo,
Museto ankore zumas zumeto
  Retro-marchante adheme.
La Vakanco
Belega belugo
En la oceano
Kun sua kompano,
Natanta tortugo,

Voyajis flanante
De kold latitudi
Til varma Bermudi,
Totvoye ridante.

E dum la eklipso
La du kamaradi
Drinkis limonadi
E dansis kalipso.
Ni Idisti qui prizas poezio havas en Ido astonata utensilo por arto. Ni povas krear nova literaturo-formi, formi partikulara ad Ido. Krear nova verso-formi forsan esas terorigiva ma anke incitanta posiblajo. Me vartas la rezulti kun granda espero, ke nia bela linguo ofros a la mondo ne nur bonega moyeno por interkomunikar, ma anke vehilo di valoroza ed unika arto.
De ica bunta skeno
Me nun selektas fili
Sen tordi e sen nodi
Por texar bela fablo,
Tante ravisanta
Ke ulu ne remarkos
Sudoro en la telo.