Search This Blog

Friday, June 10, 2016

La Fenixo sur l'espado, parti 1 e 2

Segun mea deziro ofrar amuzo per Ido, me tradukas la noveli da Robert E. Howard pri la famoza heroo Konan di Kimeria, Konan la Barbarulo.

Robert Ervin Howard (22 januaro 1906 – 11 junio 1936) esis Usana autoro e poeto qua kreis la famoza karaktero Konan (Angla: Conan) en novelo-serio publikigita en chipa jurnali di ta ero (Angla: “pulps”, pro la ruda paplo ek qua lia pagini esis facita) de 1934 til 1936. Il habitis dum sua tota vivo en Texas, Usa. Kande lua matro esis mortanta, il ocidis su.

Ta noveli esas en la jenro nomata “espado e sorco” (Angla: sword and sorcery), mixuro di heroal agado e magio. Oli grande influis multa autori. Quankam la noveli ne esas eterna literaturo, li esas granda amuzo (e duros plu longe kam multa “serioza” verki).

NOTO: Ta noveli da Howard ne plus havas autor-yuro en Usa od altra landi en qua la autor-yuro duras dum la vivo dil autoro plus 70 yari pose. Oli nun esas en la domeno publika. Malgre to, kompanio Sueda (t.n. autor-yuro koboldo, Angla: "copyright troll"), sen irga reala bazo, reklamacas havar ta publikigo-yuri ed ulfoye atakas ti qui dissemas oli. Spite lo, me ofras mea tradukuro, pro ke me certigabis ke ta noveli esas ya nun en la domeno publika. Me abominas, ke ul kompanio havanta nula konektaji al autoro o lua familio, qua facas nulo por publikigar o servar la verki, profitas nur per ruzi legal.

E nun, l’unesma du parti di

LA FENIXO SUR L’ESPADO
da Robert E. Howard

tradukita da Brian E. Drake

1.
‘Saveskez, ho princo, ke inter ta yari dum ke l’oceani dronigis Atlantis e la brilanta urbi, e ta yari di la acenso di la Filiuli di Aryas, esis Epoko nesuspektita, kande brilanta rejii jacis extensita trans la mondo quale blua manteli sub la steli—Nemedia, Ofir, Brithunia, Hiperborea, Zamora e sua mulieri havanta bruna harari e turmi plena de la misterio di aranei, Zingara e sua kavaliereso, Koth an la frontiero di la landi pastorala di Shem, Stigia e sua tombi gardata da ombri, Hirkania di qua la kavalieri portis stalo e silko ed oro. Ma la maxim superba rejio di la mondo esis Aquilonia regnanta suprege, en la sonjanta westo. Adibe venis Konan la Kimeriano havanta nigra hararo ed okuli budema, espado en la manuo; furtisto, spolianto havanta grandega melankolio e grandega joyo, por tramplar la troni juvelizita dil Tero sub sua sandalizita pedi.’
—La Kroniki di Nemedia

Super la tenebroza turmo-pinti e brilanta turmi jacis la fantomatra obskureso e silenco olqui kuras avan la jorno. Aden obskura stradeto, un de vera labirinto di voyi misterioza e sinuoza, quar maskita formi hastoze venis ek pordo apertita furtatre da bruna manuo. Li ne parolis ma rapide iris aden l’obskureso; manteli envelopis li; tam taceme kam fantomi di ocidati li desaparis en l’obskureso. Dop li, vizajo sardonika enkadrigesis en la mi-apertita pordo; du maligna okuli brilis malvolante en la tenebro.

‘Irez aden la nokto, enti dil nokto,’ voco mokis. ‘Ho, stultuli, via fato trakas vi quale blinda hundo, e vi ne savas to.’

La parolanto klozis la pordo e riglagis olu, turnis ed alongiris la koridoro, kandelo en la manuo. Il esis solena giganto, la bruna pelo revelis la raso di Stigia. Il eniris interna chambro, ube viro altstatura e magra, portanta veluro paruzita, repozis quale kato granda ed ociema sur silka kanapeo e drinketis vino ek grandega ora gobleto.

‘Nu, Askalante,’ dicis la Stigiano forpozante la kandelo, ‘vua dupi furteme eniris la stradi quale rati ek lia kaverneti. Vu laboras per stranja utensili.’

‘Kad utensili?’ respondis Askalante. ‘Nu, li ton me nomizas. Dum monati, depos la Quar Rebeli advokis me del dezerto sudal, me lojas en la vera mezo di mea enemiki, die celas me en ica domo nekonocita, nokte iras furtatre tra obskura stradeti e plu obskura koridori. E me facis to quon ta rebela nobeli ne povis. Per ti, ed altra agenti, multi de qui nultempe vidis mea vizajo, me truizis l’imperio per sedicio ed agiteso. Konkluze me, laborante en l’ombri, preparis la falio dil rejulo qua sidas sur trono sub la suno. Per Mitra, me esis politikisto ante ke me esis proskriptito.’

‘Ka ta dupi qui nomizas su vua mastri?’

‘Li duros opinionar ke me servas li, til ke nia nuna tasko esos kompleta. Qui li esas kombatar mente kontre Askalante? Volmana, ta nanatra komtulo di Karaban; Gromel, la giganta komandero dil Nigra Legiono; Dion, grosa barono di Atalus; Rinaldo, la fola minstrelo. Me esas la povo qua weldas la stalo en singlu, e per l’argilo en singlu, me aplastos li en la justa tempo. Ma lo eventos future; canokte mortos la rejo.’

‘Ante plura dii me vidis l’eskadroni imperial kavalkar ek l’urbo,’ dicis la Stigiano.

‘Li kavalkis al frontiero atakita dal Pikti pagana—pro la forta liquoro quan me kontrabandis trans la frontiero por igar li frenezioza. La granda richaji di Dion posibligis to. E Volmana posibligis dispozar la trupi imperial restanta en l’urbo. Per ilua relati princal en Nemedia, la Rejulo Numa facile persuadesis demandar la prezenteso di Komtulo Trokero di Poitain, seneshalo di Aquilonia; e komprenende, por honorizar il, il esos akompanata da eskorto imperial e sua propra trupi, ed anke Prospero, helpanto dil Rejulo Konan. Do restas en l’urbo nur la personala korpo-gardisti dil rejulo—ecepte la Nigra Legiono. Per Gromel me koruptis l’oficiro prodiganta di ta gardisti e subornis il ke il duktez sua homi for la pordo dil rejulo ye noktomezo.

‘Lore kun dek-e-sis maliculi ni eniros la palaco per tunelo sekreta. Pos ke la ago esas facita, mem se la populo ne bonvole recevas ni, la Nigra Legiono di Gromel suficos retenar l’urbo e la krono.’

‘Ka Dion pensas ke ta krono donacesos ad ilu?’

‘Yes. Ta grosa stultulo reklamacas pro traco di sango rejal. Konan grave eroris permisir vivar homi qui ankore klamas su decendanti dil olda dinastio de qua il arachis la krono di Aquilonia.

‘Volmana deziras esar restaurita al favoro rejal quan il juis sub l’olda reji, por levar sua indijanta domeni ad olima grandiozeso. Gromel odias Palantides, komandero dil Nigra Draki, e volas komandar la tota armeo, havanta l’obstineso dil Bosonano. Unike ek ni omna, Rinaldo havas nul ambiciono personal. Il konsideras Konan nur kom barbaro havanta manui sangizita e pedi ruda qua venis ek la nordo por spoliar lando civilizita. Il idealigas ta rejo quan Konan mortigis por obtenar la krono, rimemoras nur ke lu ulfoye patronesis l’arti, ed oblivias la malaji di lua regnado, ed igas la populo obliviar. Li ja kantas necelate la Lamento por la rejulo, per qua Rinaldo laudas la santa malico e denuncas Konan kom “sovajo havanta nigra kordio del abismo.” Konan ridas, ma la populo grondas.’

‘Pro quo il odias Konan?’

‘Poeti sempre odias ti qui havas povo. Segun li la perfekteso esas sempre dop la last angulo od ultre la nexta. Li eskapas la prezento per revadi pri lo pasinta e la futuro. Rinaldo esas flamifanta torcho di idealismo, levante su, il supozas, por renversar tirano e liberigar la populo. Por me—nu, ante plura monati me perdabis omna ambiciono ecepte atakar la karavani dum mea restanta vivo; nun olda revi movas. Konan mortos; Dion acensos la trono. Pose il anke mortos. Unope li omna opozante me mortos—per fairo, per stalo, o per ta mortiganta vini quin tu komprenas quale brasar. Askalante, rejulo di Aquilonia! Quale tu prizas lo?’

La Stigiano levis sua larja shultri.

‘Esis tempo,’ il dicis per bitreso necelata, ‘kande me anke havis ambicioni, kompare a qui vua semblas belacha ed infantala. A qua stando me falis! Mea olima egali e rivali ya regardegus se li vidus Thoth-Amon dil Ringo kom sklavo di exterlandano, mem proskriptito, qua helpas la meskina ambicioni di baroni e reji!’

‘Tu fidis magio e ceremoniachi,’ sensucie replikis Askalante. ‘Me fidas mea mento ed espado.’

‘Menti ed espadi esas quaze festuki kontre la sajeso dil Obskureso,’ grunachis la Stigiano; ilua nigra okuli briletis per minacanta lumi ed ombri. ‘Se me ne perdabus la Ringo, nia standi esus inversita.’

‘Tamen,’ respondis nepaciente la proskriptito, ‘tu portas la strii di mea flogilo sur tua dorso, e versimile duros portar oli.’

‘Ne esez tante certa!’ La diablatra odio di la Stigiano duminstante brilis rede en ilua okuli. ‘Uldie, ulmaniere, me ritrovos la Ringo, e trovinte olu, per la serpento-denti di Set, tu pagos—’

La iracoza Aquiloniano staceskis e frapegis ilu ye la boko. Thoth retro-shancelis, sango spricis ek ilua labii.

‘Tu troe boldeskas, hundo,’ grunis la proskriptito. ‘Sorgez; me esas ankore tua mastro qua savas tua obskura sekreto. Irez adsur la tekti e klamez, ke Askalante es en l’urbo ed intrigas kontre la rejulo—se tu audacas.’

‘Me ne audacas,’ murmuris la Stigiano, e varsis la sango de sua labii.

‘No, tu ne audacas.’ Askalante ridetachis kolde. ‘Nam se me mortus per tua ruzo o perfideso, ermito-sacerdoto en la dezerto sudal saveskus, e ruptus la siglo di manuskripto quan me livis en lua manui. E lektinte, lu susurus vorto en Stigia, e vento reptus de la sudo noktomeze. Ed ube tu celos tua kapo, Thoth-Amon?’

La sklavo fremisis e sua bruna vizajo paleskis.

‘To suficas!’ Askalante abrupte chanjis sua tono. ‘Me havas tasko por tu. Me ne fidas Dion. Me imperis ke lu kavalkez a lua domeno rural e restez ibe til ke la canoktala laboro finigesas. La grosa stulto hodie ne povus celar sua nervozeso koram la rejulo. Kavalkez a lu, e se tu ne rajuntas lu sur la voyo, irez a lua domeno e restez apud lu til ke ni advokas lu. Ne lasez lu de tua regardo. Lu astonesas pro timo e forsan forfugos—forsan mem kuros a Konan pro paniko e revelos la tota intrigo, esperanta salvar sua propra pelo. Irez!’

La sklavo reverencis, celis la odio en sua okuli, e facis to imperata. Askalante riturnis su a sua vino. Super la turmo-pinti juvelizita la jorno levis su tam karmezina kam sango.

2.
Me esinte militisto,
La timbali laute sonis;
Homi oro-polvon lansis
Avan pedi dil kavalo.
Me esante nun rejulo
Homi chasas me viktimo;
En la vino nun veneno,
E celita es poniardi.
La chambro esis granda ed ornita, chera tapeti an la muri polisita e panelizita, dika tapisi sur la ivora planko-sulo, ed alta plafono ornita per intrikoza skulturi ed arjenta spirali. Dop ivora ed or-inkrustita skribtablo sidis viro di qua la larja shultri e sun-brulita pelo ne konvenis ta luxoza cirkumaji. Il plu multe semblis parto dil suno e venti ed altaji dil sovajeyi. Ilua maxim mikra movi revelis muskuli quale stala resorti ligita ad akuta mento e la koordino di naskinta militisto. Esis en ilua agi nulo cirkonspekta o moderema. Il o repozis perfekte—tam senmova kam bronza statuo—o movis, ne per la spasmozeso di tensa nervi, ma per felinatra rapideso olqua nebulizis la regardo di ti qui penis sequar ilu.

Ilua vesti esis ek chera stofo ma simple facita. Il portis nula ringo od ornamento, ed ilua nigra harari tondita quadrate ligesis cirkum ilua kapo nur per rubando ek arjento-stofo.

Nun il forpozis la ora pinselo per qua il laboroze skisabis sur papiro vaxizita, pozis sua mentono an la pugno, e fixis envidieme sua blua okuli subbruletanta a la homulo stacanta avan ilu. Ta homulo okupesis tainstante da sua propra aferi, nam il tiris la laci di sua or-inkrustita homarmaro e siflis abstraktite—ago nekonvencionala, pro ke il esis koram rejulo.

‘Prospero,’ dicis la viro an la tablo, ‘ta aferi stat-politikal tedas me plu kam mea omna kombati.’

‘Omno es parto dil ludo, Konan,’ respondis la Poitainano havanta bruna okuli. ‘Vu es rejulo—vu mustas plear la rolo.’

‘Me dezirus kavalkar kun tu a Nemedia,’ Konan dicis envidieme. ‘Semblas esar multa yari depos ke me havis kavalo inter mea genui—ma Publius dicas, ke aferi en la urbo bezonas ke me restez. Maledikez lu!

‘Renversinte l’olda dinastio,’ il duris parolante per intimeso existanta nur inter ilu e la Poitainano, ‘esis sat facila, quankam tatempe ol semblis bitre harda. Regardante la sovaja voyo quan me iris, ti omna dii di laboro, intrigo, masakro e tribulo semblas quaze sonjo.

‘Me ne sonjis sate, Prospero. Kande la Rejulo Namedides jacis mortigita an mea pedi e me arachis la krono de lua sangizita kapo e pozis ol sur mea propra, me atingabis la fina limito di mea sonjo. Me men preparabis sizar la krono, ne retenar ol. En la olda libera dii me nur deziris akut espado e rekta voyo al enemiki. Nun nula voyo es rekta e mea espado esas ne-utila.

‘Renversinte Namedides, tatempe me esis la Liberiganto—nun li sputas a mea ombro. Li pozis statuo di ta porko en la templo di Mitra, ed homi adiras e lamentas avan ol, aklamas ol kom santa imajo di santa monarko mortigita da barbarulo havanta manui sangizita. Kande me kom mercenario duktis lua armei a triumfo, Aquilonia ne atencis ke me es exterlandano, ma nun ne povas pardonar me.

‘Nun en la templo di Mitra venas por brular incenso a la memorajo di Namedides viri quin lua pendanteri mutilis e blindigis, viri di qua la filiuli mortis en lua subtera karceri, di qua la spozini e filiini tiresis aden lua serayo. La chanjema stulti!’

‘Rinaldo granda-parte responsesas,’ replikis Prospero, e plufermigis sua espado-rimeno. ‘Lu kantas kansoni por freneziigar homi. Pendigez lu en lua bufono-vesti de la maxim alta turmo en l’urbo. Lasez lu rimifar por la vulturi.’

Konan sukusis sua leono-kapo. ‘No, Prospero, lu es ultre mea manui. Granda poeto es plu granda kam irga rejo. Lua kansoni esas plu potenta kam mea ceptro; nam lu preske arachis la kordio ek mea sino kantante por me. Me mortos ed obliviesos, ma la kansoni di Rinaldo vivos por sempre.

‘No, Prospero,’ duris la rejulo, solena dubito obskuris ilua okuli, ‘esas ulo celata, ula subfluo quan ni ne konocas. Me sentas ol, quale me sentis dum yuneso la tigro celata en l’alta herbi. Esas tra la rejio sennoma agiteso. Me esas quale chasero squatanta apud sua faireto meze dil foresto, audante furtatra pedi qui pazas en l’obskureso, e preske vidos la lumo di brulanta okuli. Utinam me povas kaptar ulo tushebla, quan me fendos per mea espado! Me dicas, ke ne hazarde la Pikti recente atakis tante feroce la frontieri, por ke la Bosonani advokez helpo por retro-batar li. Me devis kavalkir kun l’armeo.’

‘Publius timis intrigo por kaptar e mortigar vu ultre la frontiero,’ replikis Prospero. Il glatigis la silka surtuto sur la brilanta masho-kuraso ed admiris sua longa e gracila figuro en arjenta spegulo. ‘Pro to il urjigis tu restar en l’urbo. Ta dubiti naskas ek vua instinti barbara. Lasez la populo grunachar! La mercenarii esas nia, e la Nigra Draki, ed omna raskalo en Poitain juras per vu. Vua unika danjero es asasino, e to es neposibla, la viri dil trupi imperial gardas vu e die e nokte. Quon vu facas?’

‘Mapo,’ Konan fiere respondis. ‘La mapi dil korto bone montras la landi sudal, estal, e westal, ma en la nordo oli esas nebuloza ed eroroza. Me ipse adjuntas la landi nordal. Hike Kimeria, ube me naskis. Ed—’

‘Asgard e Vanaheim.’ Prospero regardis la mapo. ‘Per Mitra, me preske kredis ta landi es fablatra.’

Konan ridetachis sovaje, nekoncie tushis la cikatri sur sua bruna vizajo. ‘Tu konocabis altre, se tu pasabis tua yuneso che la frontieri nordal di Kimeria! Asgard situesas norde, e Vanaheim nord-weste de Kimeria, ed esas milito perpetua an la land-limiti.’

‘Quala homi es ti nordal?’ demandis Prospero.

‘Altstatura e blonda, havanta blua okuli. Lia deo esas Imir, la pruino-giganto, e singla tribuo havas sua propra rejo. Li esas obstinema e feroca. Li kombatas dum la tota dio e drinkas biro e mujas lia sovaja kansoni dum la tota nokto.’

‘Do me opinionas, ke tu similesas li,’ ridis Prospero. ‘Tu ridegas, drinkegas, e mujas bona kansoni; quankam me nultempe vidis altra Kimeriano drinkar irgo ecepte aquo, od ultempe ridar, od ultempe kantar irgo ecepte mizeroza himni funeral.’

‘Forsan pro ta lando quan li habitas,’ replikis la rejulo. ‘Nultempe esis plu desgaya lando—omnube kolini, ombroza foresti sub cielo preske sempre griza, e venti jemas tristoze tra la vali.’

‘Ne astonas ke homi esas depresita ibe,’ dicis Prospero levante sua shultri. Il pensis pri la gaye sunoza, plana landi e la blua fluvii ociema di Poitain, la maxim sudala provinco di Aquilonia.

‘Li ne esperas hike od en la vivo futura,’ respondis Konan. ‘Lia dei esas Krom e lua obskura raso qui regnas sensunoza loko di eterna nebulo, la lando di mortinti. Mitra! La manieri dil Asir plu multe plezis me.’

‘Nu,’ Prospero ridetachis, ‘l’obskura kolini di Kimeria esas for. E nun me iros. Me pardrinkos gobletedo de blanka vino Nemediana por tu che la korto di Numa.’

‘Bonege,’ grunis la rejulo, ‘ma kisez la dansantini di Numa nur por tu ipsa, por ne implikar la stati!’

Ilua mujanta rido sequis Prospero ek la chambro.

(duro sequos)

2 comments:

  1. Ho! Danko Brian, por ta donacajo. Lor me evis dek-e-tri yari, me avide lektis omna karikata-libri, e novelo-libreti pri "Conan The Barbarian". Me tre prizis la skribo-stilo di Robert E. Howard. Vua tradukuro memorigas da me mea yuneso.

    ReplyDelete
    Replies
    1. Danko, Kiran! Me anke lektis oli dum mea yuneso, ed Edgar Rice Burroughs, Eddison, e.c. La ne-evitebla batalio eventos en la parto sequanta.

      Delete