Search This Blog

Monday, July 18, 2016

Pri desespero

Me esas tre trista pro la atako en Nice, Francia; anke la (faliita) stato-stroko en Turkia tristigas me. Al omna viktimi en amba landi me sendas mea simpatio. Me deziras, ke omni vivez maxim sekure posible en nia nesekura universo.

Dum tala tempi, on sentas su desesperar pro la agadi abomininda di ula homi. Multa homi nuntempe dicas ke la mondumo krulas, ke la Civilizuro Ocidental falios, ke omno finesos. On tre facile povus kredar, ke la mondumo esas nun plu mizeroza kam antee.

Lo sequanta esas nur probo luktar desespero. Me ne intencas minvalorigar la sufrado od yusta iraco di irgu.

Me subite pensis, kad esas la nuna tempo advere plu mala kam altra tempi? Me lektas multe pri historio e savas tro bone, ke nula tempo esas perfekte bona. Mem la Athena-ani di anciena Grekia, qui fondis nia civilizuro e donis a ni arto, cienco, filozofio, demokratio, anke mortigis Sokrates, vinkis multa urbi e mortigis lia omna viri e vendis kom sklavi lia omna mulieri e pueri.

Eventi tre hororinda eventas preske omnamonati tra omna epoki. Kad nia tempo esas plu mala? Kad nia civilizuro divenas plu terorinda? Me decidis explorar la tempi dum simila eventi. Me exploris la dati di pasinta stato-stroki en Turkia (rara ma ne tro rara evento). Esis tri ante nun: 27 mayo 1960, 12 marto 1971, e 12 septembro 1980. Quo pluse eventis dum ta tempi?

Dum mayo 1960 me trovas lo sequanta (inter altri):
  • 1 mayo: Usana spiono-aviono, la U-2, faliigas en Soviet-Uniono. To incitas malega relati inter Usa e Soviet-Uniono. 
  • 8 mayo: Kuba e Soviet-Uniono rikomencas relati diplomacal; pro to Usa ruptas relati diplomacal kun Kuba, ne ri-establisita til ica yaro. 
  • 12 mayo: Batelo kulbutas en la rivero Krishna en India; adminime 60 homi dronesis. 
  • 15 mayo: Dum ke la Usana Prezidanto Eisenhower esas en Paris por konfero kun stat-chefi, Usana Sekretario por Defenso komandas probo dil sistemo pri milito-prepareso. Ta komando miskomprenesas, e tra la mondo la Usana armeo preparas su kontre vera atako. 
  • 16 mayo: La konfero inter stato-chefi falias pro ke Kruschev di Soviet-Uniono denuncas Usa pro la spiono-aviono ed ekiras. 
  • 17 mayo: Radio Swan, a qua la Usana CIA sekrete furnisas la kapitalo, komencas propagadar a Kuba kontre Komunismo. 
  •  19 mayo: Plu kam 17 000 homi protestas kontre armi nukleal en New York. 
  • 22 mayo: En Chile eventas la maxim granda ter-ocilo dil XXma Yarcento; 1,655 homi quik mortigesas, e dum sequanta ter-tremi plusa 4 000 mortigesas. Du milioni perdas lia domi. 
  • 23 mayo: ‘Tsunami’ (ondego) efektigita dal ter-tremo frapas Hilo, Hawaii, mortigas 61 homi e nocas 282. 
  • 24 mayo: La ‘tsunami’ frapas Japonia, mortigas 119 homi e destruktas 2 800 domi. Anke eruptas la volcano Cordón Caulle en Chile. 
  • 25 mayo: Quar plusa ter-ocili en Chile mortigas plusa 5 000 homi. 
  • 27 mayo: Stato-stroko en Turkia dal armeo. 
 Dum marto 1971:
  • 1 marto: Bombo explozas en Washington D.C. Usa; la revoltanta grupo ‘Weather Underground’ dicas, ke ol responsas. Anke la Prezidanto di Pakistan, Agha Muhammad Yahya Khan, incitas protesti en Estala Pakistan per ajornar la Kunveno Nacional. 
  • 5 marto: L’armeo di Pakistan okupas Estala Pakistan. 
  • 12 marto: Stato-stroko en Turkia. 
  • 18 marto: Ter-krulo en Chungar, Peru, mortigas 200 homi. 
  • 23 marto: Generalo Alejandro Lanusse sizas Argentina per stato-stroko. 
  • 25 marto: L’armeo di Pakistan komencas Operaco Sercho-Lumo pos vakuigita elekto. La Prezidanto Yahya Khan dicabis, ‘Mortigez tri milion Bangladeshani e ti restanta submisos su.’ Dum la sequanta monati preske tri milion Bangladeshi mortigesos e plu kam dek milion homi fugos ad India. 
Dum septembro 1980:
  • 12 septembro: Stato-stroko en Turkia. 
  • 17 septembro: Antea Prezidanto di Nicaragua, Anastasio Somoza Debayle, asasinesas en Asunción, Paraguay. 
  • 22 septembro: L’armeo di Irak atakas Iran e komencas la Iran-Irak Milito. Anke sedicii da yuni en Tallinn, Estonia, esas represita violentoze. 
  • 26 septembro: En Munich, Germania, che Oktoberfest, teroristi atakas per bombo, mortigas 13 e nocas 211; la maxim violentoz atako en Germania pos la Duesma Mondo-Milito. 
(segun Wikipedia)
Quon on saveskas per ca exploro? Kad la pasinta semano montras ke la mondumo nun standas plu male? Fortunoze, no. Ni saveskas, desfortunoze, ke malaji hororinda sempre eventis, sempre eventas, e sempre eventos omnadie.

To quo ya chanjis esas, ke dum tempi pasinta tala novaji ne disseminesis tante rapide e tante sencese kam nuntempe. Nuntempe, pro 24/7 televiziono ed inter-reto, novajo pri malaji esas sencesa, e sencese prizentita plu e plu sensacionale por atraktar spektanti. Psikologiisti trovas, ke ti qui multe spektas mala novaji ofte opinionas, ke la mondo standas sempre plu male, ke li havas nula povo, ke nulo importas. Tala kredaji mem tordas lia politiko. Nun (adminime en Usa), ni havas multa homi qui kredas, ke societo balde falios, ke la guvernerio esas tote maligna, ke nur pafilo e furio helpos li transvivar.

Ma plubonigo ya eventas. Multa exploradi klare montras, ke nuntempe esas en la mondo min multa milito, min multa povreso, min multa prejudiko kam ultempe antee. Kad esas ankore multa milito, multa povreso, multa prejudiko? Certe yes. Ma homi kombatas e diminutas ta malaji. Memorez: nur 70 yari ante nun preske 85 milion homi mortigis dum la kelka yari dil Duesma Mondo-Milito. Ta hororo nedicebla rekte incitis la fondo di la Unionita Nacioni e di la Europana Uniono, e mult altra pakti ed organizuri, por evitar simila milito. Kad oli solvas omna problemi? No. Homi restas homi. Ma lente, lente, ni ya plubonigas ni.

Lektar historio ofte desesperigas on, pro ke homi semblas quaza bestii sovaja, semblas nultempe lernar. Ma lektar historio anke kurajigas on: malgre hororinda malaji tra historio, la homaro ankore existas, ankore vivas, ankore konstruktas, kultivas la tero, facas belaji, amas l’una l’altra. La homaro duras laborar por plu sekura, plu egala, plu richa mondumo.

Forsan ni sucesos, forsan ni falios. Ni permisez ni esperar. Ni duros kombatar odio, prejudiko, furio, neyusteso, povreso, hungrego, e ti qui joyas pri e profitas per destrukto e desespero.

A la viktimi e lia familii ed amiki en Nice, en Istanbul, en Belgia, en Baghdad, en Paris, en Siria, en Ankara, en Yemen, en Irak, en Dhaka, en Baton Rouge, en omna landi, mea kordio ploras kun vi.

Wednesday, July 13, 2016

Nova poemo-videi

Kara lekteri,

Me ofras du nova poemo-videi che mea YouTube-kanalo: La Dansado di la folii da Henry Devannes, ek la Antologio dil Idolinguo, e La Regardato, poemo originala da me. Me pregas, komentez se vu juas oli!

Tuesday, July 12, 2016

Demento

Maurice Level (29 agosto 1875 – 15 aprilo 1926) esis Franca autoro qua skriptis noveli, romani, e dramati por la Théâtre du Grand-Guignol. Ilua verki esis en la jenro conte cruel (rakonto kruela): verko pri hororo o teroro ne-supernaturala. Me prizentas ilua tre kruela rakonto:

DEMENTO


Lu esis nek mala nek kruela, ma lu esis hungranta lo ne-expektita. La teatro ne interesis lu, ma lu ofte asistis, esperante incendio. Lu iris al ferio che Neuilly por vidar se forsan un del bestii dil menajerio sovajeskus e mutilus sua dresero. Uldie il mem vizitis la tauro-kombato-cirklo, ma la projetita varso di sango esis ne-interesiva, tro regulizata. Sensignifika sufrado repugnis lu, lu avidesis la eciteso di subita katastrofo.

E pos dek yari di vartado, incendio ya devastis l’Opéra-Comique dum ke lu asistis. Lu eskapis sen domajo, ma balde pose lu vidis la famoza leono-dresero Frederick pecigata da sua kati. La demento esis nur kelka futi del kajo kande to eventis. Lu perdis sua intereso pri bestio-spektakli e la teatro e profunde desgayeskis.

Ma ulmatine lu vidis pompoz afisho, un de la multi qui kovris la muri di Paris.

An blua fundo stranje inklinita lico decensis, turnis a su per cirklatra volvajo e plunjis rekte adinfre. La suprajo di ta afisheyo montris mikrega biciklisto pronta audacar alongirar ta lico danjeroza.

La jurnali publikigis artikli qui explikis, ke la biciklisto intencis kavalkar alonge tala lico.

— Atinganta la volvajo, il dicis a jurnalisti, vi advere vidos, ke me iros inversita!

La jurnalisti invitesis inspektar la lico e la biciklo.

— Me uzas nula dupigo, la audaculo fanfaronis, nulo ma preciza kalkulado ciencal. To … e mea kapableso prezervar mea sango-kalmeso.

Lektante l’artiklo, la demento sentis ke lua bon humoro rivenis. Lu quik iris por komprar bilieto. Lu ne volis ke sua atenco distraktesez kande la biciklisto eniras la volvajo, do lu kompris tota lojio opozita al lico e sidis sole dum l’unesma nokto. Pos expektanta varto la biciklisto aparis alte super la spektanti ye suprajo dil lico-rubando. Un instanto di tensat anticipo, ed il rapidege iris adinfre. Quale promisita, il iris tra la volvajo, kapo sube e pedi en la aero – e to es finita.

La spektaklo certe ecitigis la demento, ma ekirante inter la turbo, lu savis, ke lu sentos l’intensa sensaciono un- o dufoye pluse, ma pose, kam sempre, la novajo mortos. Ma … bicikli paneos, la surfaco di lici degeneros … e la kurajo di nulu duras por sempre. Balde o tarde esos acidento.

La biciklisto esis projetita plear dum tri monati en Paris e pose facos turo en la provinci.

La demento decidis asistar singla pleo, mem se lu mustos sequar la turo. Lu omnanokte kompris la sama lojio dum la tota pleado en Paris ed omnanokte sidis en la sama plaso.

Ulnokte pos du monati la pleo jus finabis e la demento ekirabis kande lu remarkis, ke la pleisto stacis en koridoro dil spekteyo. Lu iris ad ilu, ma ante ke lu dicis un vorto, la biciklisto afable salutis lu.

— Me rikonocas vu. Vu venas omnanokte a mea spektaklo.

— Lo esas vera. Vua remarkinda prodajo facinas me. Ma qua dicis, ke me sempre asistas?

— Nulu, la biciklisto ridetis. Me ipse vidas vu.

— Ma qualmaniere, tante alte? Dum tal instanto, ka vu povas advere vidar la spektanti?

La biciklisto ridis.

— Tote ne. Esus danjeroza regardar turbo movanta e babilanta. Ma konfidence, esas habila stroko en mea agado.

— Kad habila stroko? La demento esis surprizita e konsternita.

— No, no, me ne signifikas trompajo. Ma esas ulo quon me facas, quon la publiko ne remarkas. La biciklisto palpebragis. Esos nia sekreto, ka ne? Acensanta mea biciklo e sizanta la manchili, me ne sorgas pri mea forteso e koordineso, ma pri mea tot atenco postulata dal irado. Esas preske neposibla, ke me vakuigez mea mento ecepte l’un ideo. Mea maxim granda danjero esas, ka mea regardado vagas. Ma yen mea habila stroko … me serchas ula loko en la spektantaro ed atencas nur olu. Unesmafoye me biciklagis en ica halo, me vidis vu en vua lojio e selektis vu kom ta loko. La sequanta nokto vu esis itere ibe.…

La demento sidis en sua plaso kustumal. La ecitata babilado kustumal plenigis la halo. Omni taceskis kande la biciklisto eniris, nigra punto fore supre. Du homi tenis ilua biciklo. La biciklisto prenis la manchili, regardegis del altajo la kapi dil turbo e kriis la signalo. La homi pulsis la mashino.

Tainstante la demento staceskis e marchis al opozita latero di lua lojio. La spektanti kriachis dum ke la biciklo e biciklisto flugis del lico e plunjis aden la turbo.

La demento metis sua mantelo, brosis sua chapelo per maniko, ed ekiris.

Friday, July 1, 2016

La soneto "Sonjo perdita" korektigita

Pro komento me recevis, me korektigis e plubonigis la soneto "Sonjo perdita" e facis nova video. Danko, Partaka!