Search This Blog

Wednesday, January 4, 2017

Uzado kontre diskutado

Linguo Internaciona evas 110 yari!

Malgre la chanjemeso dil yari, la Linguo Internaciona ankore vivas, danke la granda laborado di homi, ke ol ne perdesez. Me dankas ULI, la Germana Ido-Societo, Jean Martignon, Antonio Martinez, James Chandler, Partaka, Tiberio Madonna, ed omni qui propagas nia bela linguo.

Tamen, me recente saveskis, ke ul Idisti che ul forumo ankore unfoye disputas pri la justa formi di vorti e gramatiko di nia linguo.

Tala diskuti ne interesas me, fakte jenas me. Me felice aceptas nia bela L.I. quale me aceptas la lingui natural. Kad irga lernanto postulus, ke ica od ita vorto o stranjeso gramatikal di la Franca o la Italiana o la Angla o la Germana chanjez segun lua kaprico? Certe no. Do, me deziras parolar pri tala senfina diskuti vice la vera uzado di nia linguo kom linguo. Linguo esas por uzado. Linguo es intima instrumento, ne ludilo; ol ne esas quaze automobilo quan on sencese reparachas por disipar la tempo.

Ma nia linguo konstruktita ankore sufras perpetua diskutachi pri tala trivialaji: quale ul amanti nur volas chanjar la amato!

Kad omna lingui konstruktita sufras tal insulti? No. Esperantisti havas la Fundamento e ne disipas energio talmaniere. Li konversas, konvenas, skribas letri e skriptas poemi, romani, noveli, artikli, kansoni; esas granda Esperanto-literaturo. Li uzas la linguo kom linguo, ne kom ludilo. Simile, Interlinguo evidente ne sufras talmaniere. Fanatiki pri ‘Elvish’ di Tolkien ne audacas departar del precepti dil maestro. Mem parolanti di Klingon ne senfine luktas emendar ta grondoza linguo!

Kad Ido bezonas sua propra fundamento? Kad ol bezonas devoco religial? Me opinionas, no. La flexibleso di Ido esas bonajo, se ni rikonocas ol kom bonajo e ne kom febleso. Esas bona ke nia linguo ne kaptesas da anciena sensencaji, ke ol povas evolucionar. Ma ne permisez, ke ta bonajo esez oportunajo por ti qui deziras nur ludar vice uzar e propagar ol. Me konkordas kun la filozofio di Sro Martignon, qua dicis, ke il ‘esas tote opozita a la reformemeso di minoritato de Idisti, qui volas senfine reformigar nia linguo, segun lia kaprici e fantaziaji.’ (Kuriero Internaciona, No 4-2010)

Reformemeso esas kompreneble vera danjero; ol furtas tempo ed energio plu bone spensata por propagar la linguo; ol spolias la linguo, febligas la movemento, facas ni ridinda ad altri, ed ekpulsas ta Idisti qui ne volas disputar, ma nur deziras lernar ed uzar bona linguo internaciona. Me ipsa plurfoye abandonis la movemento pro ta disputi.

Quankam la plu multi diskutanta senfine advere prizas la linguo, li ofte uzas la linguo nur por disputar, ne por omnadia uzado. Se on disipas la tempo talmaniere, kande on havas tempo por uzar plu naturale la linguo? Danjero esas, ke ta disputi, koncie o ne, subversas la linguo. Sro Martignon duras, ‘Me nule esas kapabla intelektar pro quo mikra minoritato, qua ne vere prizas nia linguo, volas impozar lua volo por modifiki di nia idiomo, quin me judikas kom neutila e nesencoza, irgakuste. To quon me mem min multe intelektas esas la fakto ke la cetera Idisti egardas li serioze ed, ecepte me, nulatempe audacas opozesar a tala nequalifikebla personi di qui ni povus tote bone karear la prezenteso en nia movadeto.’ (supre citita)

Me opinionas, ke la plu multa Idisti ne intencas subervsar nia linguo; ma disputi kaptas l’emoci e l’ego; homi sempre deziras vinkar. Yes, uli serchas feblaji en grupi por ganar povo, irge quante mikra o patetika. Bona Esperanto-romano, Maria kaj la grupo, da EMBA (Baranyai Imre), traktas ca temo; la vera laboranto Maria ‘travalias’ taceme por la kauzo dil grupo, dum ke diletanti ruinigas ol. Esas sempre lauta minoritato qua sizas povo, de klubi a stati, pro ke ti qui ne egardas tala povo ne volas simile luktar; videz nur la nuna politiko di Usa, ube minoritato lauta e danjeroza sempre tacigas ni qui ne volas kriachar.

Ido, quale omna lingui, certe bezonas e sempre bezonos nova vorti, e diskuto pri la formo maxim internaciona ed racionoza povas richigar la linguo. Ma sive esas Komitato sive ne, nula komitato povas agar tante rapide por aprobar omna vorti bezonata por omnadia komunikado. Itere me konkordas kun la vorti di Sro Martignon: ‘Vere grava esus havar literaturo. Nome, la artificala lingui esas precipue skemi, nur la uzado parolata e la uzado per la literaturo povas vivigar oli ed establisar lia vera reguli e vortaro.’ (Kuriero Internaciona No 3-2013) Pluse: ‘[O]nu ne povas laborar abstrakte pri linguo ma nur per la ‘travalio’ konkreta di la literaturo e dil traduki. Erste per la traduki, on koncias pri multa necesaji e problemi di la linguo, quin la homi laboranta sen frequa e konkreta kontakti kun ol, nesavas.’ (Kuriero Internaciona No 4-2015) Uzado esos respondo a la plu multa questioni. Sen uzado, esas nulo ecepte mortinta vorti sur la pagino o skreno.

(Aparte, me propozas, ke le ‘Vorti dal redaktero’ de Kuriero Internaciono da Sro Martignon meritas publikigesar en sua propra tomo, por akompanar lua Antologio. Ta artikli havas grav importo por la movemento.)

Ido esas ja bona linguo, uzebla, bela, flexebla, apta ad omna kazi, de konverso ad literaturo, de aferi ad politiko ad jokaji. Me pregas, ne plus disipez tempo per vana diskutachi. Donez ta energio a tradukado, konversado, skribado. Uzez la linguo kom linguo. Se on deziras diskutar, diskutez pri grav aferi. La mondumo nun sufras sat multa grav aferi diskutinda: uzez la L.I. por diskutar pri oli!

3 comments:

  1. Hola Brian. Me konkordas kun vu en preske omna punti en vua artikleto. Me anke preferas ne diskutar pri linguala o gramatikala punti sencese, ma uzar la stabila linguo tam multe kam posibla. Tamen, me ne objecionas ulo diskutar linguala punti, nur se li limitizos la temi en grupi o posto-listi quale linguolisto. Irgakaze, me sincere dankas vu pro vua laboremeso por nia L.I. Sempre adavane!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Danko, Kiran, e me anke dankas vu por vua laboremeso per Parolez Ido.

      Delete
  2. Kordiala danko, Brian, pro diskonocigar mea citaji e pro la komplimenti.

    ReplyDelete